• 1579 – Osmanlı Devleti’nin en etkili sadrazamlarından Sokullu Mehmet Paşa, hayatını kaybetti. Üç padişah döneminde görev yapan Sokullu, Osmanlı bürokrasisinde iz bırakan bir devlet adamıydı.

• 1913 – Balkanlar’da büyük yıkıma neden olan İkinci Balkan Savaşı resmen başladı. Savaş, Balkan ülkeleri arasında sınır düzenlemeleri ve nüfuz mücadelesi nedeniyle patlak verdi.

• 1925 – Şeyh Said İsyanı sonrası, henüz yasal bir düzenleme yapılmadan Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da bulunan tüm tekke ve zaviyeler kapatıldı. İstiklal Mahkemeleri bu uygulamaları yerel düzeyde hayata geçirdi.

• 1939 – Hatay’ın Türkiye’ye katılması Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından oybirliğiyle kabul edildi. Bu kararla birlikte Hatay, Türkiye’nin resmen 63. ili oldu.

• 1974 – Türkiye’de kamu çalışanları için iki günlük hafta sonu tatili uygulaması resmen başlatıldı. Bu düzenleme, kamu personelinin çalışma koşullarında önemli bir değişiklik getirdi.

• 2015 – Endonezya’da askeri bir nakliye uçağı, yerleşim alanına düştü. Uçakta bulunan 113 kişiden kurtulan olmadı. Olay, ülke tarihinin en trajik hava kazalarından biri olarak kayıtlara geçti.

Tarihte 28 Haziran – Önemli Olaylar
– 1389: I. Murad önderliğindeki Osmanlı ordusu, Sırp kumandanı Lazar’ın koordine ettiği çok uluslu Balkan ordusunu Kosova Meydan Muharebesi’nde mağlup etti.
– 1838: 18 yaşındaki Kraliçe Victoria İngiltere tahtına resmen taç giyerek çıktı.
– 1914: Arşidük Franz Ferdinand ve eşi Sophie, Gavrilo Princip tarafından Saraybosna’da suikasta uğradı. Bu olay I. Dünya Savaşı’nın fitilini ateşledi.
– 1919: Almanya ile İtilaf Devletleri arasında imzalanan Versay Antlaşması, I. Dünya Savaşı’nı resmen sona erdirdi.
– 1969: New York’ta başlayan Stonewall Ayaklanmaları, modern LGBTQ+ hakları hareketinin başlangıcını simgeledi.
– 1978: ABD Yüksek Mahkemesi, “Bakke Kararı” ile üniversite kabulünde ırk temelli kota sistemlerini sınırladı.
– 1996: Ukrayna’da 28 Haziran Anayasa Günü olarak kutlanmaya başlandı; bu tarihte yeni anayasa resmen kabul edildi.

Küresel Anlamlar ve Etkiler
– Vidovdan, Sırbistan’da Kosova Muharebesi'nin anıldığı dini ve ulusal bir bayram.
– Ukrayna’da bu tarih, demokratik anayasanın kabulü nedeniyle Anayasa Günü olarak kutlanıyor.
– Stonewall Ayaklanması, dünya genelinde her yıl 28 Haziran civarında düzenlenen Onur Yürüyüşleri’nin ilham kaynağı.

İslam'ın ilk dönemlerinden günümüze kadar uzanan bu uzun yolculukta, Hz. Muhammed'in (S.A.V.) döneminde Müslüman olduğu rivayet edilen Caban el-Kurdî, oğlu Meymûn el-Kurdî ve ilk Kürt kadın sahabe olarak anılan Zozan'dan başlayarak, yüzyıllar boyunca pek çok isim ilim ve hikmet yolunda iz bıraktı.

Bu ilim halkasının içinde, Bismil'in yetiştirdiği önemli din âlimlerinden Melle Ahmet el-Koğî de yer alıyor.

Bölgenin manevi hayatına yön veren isimlerden biri olarak kabul edilen Melle Ahmet el-Koğî, bıraktığı ilmi miras ve yetiştirdiği talebelerle hafızalardaki yerini koruyor.

Yüzyıllar boyunca medreselerde yetişen bu âlimler, kimi zaman bir müderris, kimi zaman bir şair, kimi zaman da toplumun rehberi olarak insanlara yol gösterdi. Yazdıkları eserler, kurdukları ilim halkaları ve yetiştirdikleri talebeler sayesinde fikirleri nesilden nesile aktarıldı.

Bugün geriye dönüp bakıldığında, bu isimlerin ortak mirası; ilme adanmış bir ömür, hakikati arama gayreti ve insanlığa faydalı olma çabası olarak öne çıkıyor.

Geçmişin bu kıymetli mirasını gelecek nesillere aktarmak, yalnızca tarihî bir sorumluluk değil; aynı zamanda ilme, irfana ve ortak medeniyet değerlerine sahip çıkmanın da en anlamlı yollarından biri olarak görülüyor.

İşte Tarihte Kürt alim ve önderleri

8- VE 9. YÜZYIL

• Caban el-Kurdi

• Zozan, ilk Kürt kadın sahabe.

• Meymûn el-Kurdi, Künyesi Ebu Buseyr olan sahabe, Caban el-Kurdi'nin oğlu.

• Ebu Hanife Dinaveri

• Şeyh Halil-i Kurdi es-Simmanî, (ö. 750), İslam bilgini.

• Ziryab

• İbn Kuteybe

• Bassami Kurdi

• İbrahim El-Mavsili

10. VE 11. YÜZYIL

• Ali Hariri

• Maverdi

• Abdussamed Babek

• Ebu Abdullah el-Mukri

• Ayn'ül Kudat

• Ebu'l Vefa el-Bağdadi

12. YÜZYIL

• İbnü'l-Esîr [9]

• İbn-i Hallikân

• Seyfüddin Amidî

• İbn-i Şeddad

• Cakir el-Kurdi

• İbnü'l Ezrak

• Ziyaeddin Hakkari

• Macid el-Kurdi

• Fahru'l-Nisa

• İbn-i Salah el-Kurdî

• Mubarek Mustevfi

• Musa Kemaleddin

13. YÜZYIL

• Ömer Sühreverdi

• Şemseddin Şehrezuri

• Ebu'l Fida

• Fahreddin Ahlatî

• Zahid Gilani

• Siraceddin Urmevi

14. YÜZYIL

• Tacuddin Kurdi

• Cüveyriye, (1305 - 1381 Kadın Hadis bilgini)

• Şeyh Tahir-i Kurdi

• İbn-i Cezerî

• Zeynüddin Iraki

15. YÜZYIL

• Hasan Ertuşi

• İdris-i Bitlisi

• Mahmud-i Kurdî

• Şeref Han

16. YÜZYIL

• Şemseddin Ahlati

• Ali Teremahi[13]

• Selim Süleyman

• Molla Ahmed-i Cezirî

17. YÜZYIL

• Feqiyê Teyran

• Ahmed Murşidi

• Ahmed-i Hani

• İsmail Beyazidi

• Molla Yunus Helkatini

• Nâbi

• İlyas el-Kürdi

• Mustafa Besaranî

18. YÜZYIL

• Mustafa Basarani

• Molla Halil Siirdî

• Hana Kubadi

• Halid Bağdadî

• Haris Bitlisi

• Muradhan Beyazidi

19. YÜZYIL

• Mahmud Beyazidi

• Mesture Erdelan

• Abdurrahim Mevlevi

• Molla Arvasî

• Şeyh Said

• Taha Hakkârî

• Abdurrahman Aktepe

• Pîremêrd

• Nali

• Vefayi

• Molla Ebubekir Efendi

• Şeyh Muhammed Hazini (1816 - 1892)

• Mirza Riza Kelhur (1829 - 1892)

• Muhammed Emin Kurdi

. Molla Mustafa Berzanı

. Bediuzaman Said el kürdi

20. YÜZYIL

• Melle Ahmet El Koği Bismil

• Mehrdad Izady

• Abdurrahman Şerefkendi

• Kanate Kurdo

• Mehmed Emin Zeki

• Celadet Ali Bedirhan

• Muhammed Kürd Ali

• Baba Marduk

• Muhammed Butî

. Şeyh Muhammed Arapkent

. Molla Enver el batmanı

. Molla Burhan el tillo

. Şehit Rehber Hüseyin

Kaynaklarda künyesi Ebû Meymûn olarak geçen Caban el-Kurdî'nin ticaretle uğraştığı, İslam'ı kabul ettikten sonra Peygamber Efendimizden hadis rivayet ettiği belirtiliyor. Oğlu Meymun el-Kurdî de tabiîn neslinin önemli isimleri arasında yer alırken, babasından duyduğu rivayetleri büyük bir titizlikle aktarmasıyla tanınıyor. Rivayetlere göre Caban el-Kurdî, Allah Resulü'nden işittiği sözlerde hata yapmaktan çekindiği için çok az hadis nakletmiş; duyduğu emaneti eksiksiz korumayı tercih etmiştir.

İslam tarihçileri ve biyografi âlimleri, Caban el-Kurdî'nin sahabe olduğunu eserlerinde kayda geçirirken, onun Kürt kökenine de özellikle dikkat çekiyor. Başta İbn Hacer el-Askalânî olmak üzere birçok klasik kaynakta adına yer verilmesi, onun İslam tarihindeki yerini ortaya koyuyor.

Bugün milyonlarca insan, İslam medeniyetine katkı sunmuş büyük şahsiyetleri anarken, Caban el-Kurdî'nin ismi de kardeşlik, iman ve sadakatin sembollerinden biri olarak hatırlanıyor. Onun hayatı; etnik kimliklerin ötesinde, İslam'ın farklı kavimleri aynı inanç çatısı altında buluşturan evrensel mesajının yaşayan örneklerinden biri olarak görülüyor.

Asırlar önce çöllerde atılan o iman adımı, bugün hâlâ gönüllerde yankılanıyor. Belki de Caban el-Kurdî'nin en büyük mirası; adının çok bilinmesinden ziyade, taşıdığı imanın samimiyeti ve Peygamber Efendimizden duyduğu emaneti titizlikle koruma hassasiyetidir.

"Bazı isimler tarih kitaplarında küçük satırlarda kalır; fakat bıraktıkları iz, yüzyıllar boyunca gönüllerde yaşamaya devam eder."

Ağır ceza merkezlerinde cumhuriyet başsavcılıkları, emniyet, jandarma ve ilgili kurumların düzenli koordinasyon toplantılarıyla mücadeleyi sürdüreceğini aktaran Gürlek, "Kim hangi maskenin arkasına saklanırsa saklansın sokak çetelerine, organize suç örgütlerine ve vatandaşımızın huzurunu bozan yapılara asla geçit vermeyeceğiz" ifadelerini kullandı.

—-/
Milliyet gazetesinin 2 Nisan 1961 tarihli sayısında "Bismil Canavarı Ele Geçirildi" başlığıyla yayımlanan haber, o yılların zorlu şartlarını ve bölgede yaşanan güvenlik olaylarını gözler önüne seriyor.

Bismil Canavarı Ele Geçirildi" başlığıyla yayımlanan haber

Aradan geçen onlarca yıla rağmen, eski gazete sayfalarında yer alan bazı haberler hem tarihe ışık tutuyor hem de dönemin toplumsal atmosferini anlamaya yardımcı oluyor.

65 Yıl Önce Manşet Oldu: Bismil'de Yakalanan Firarinin Hikâyesi

2 Nisan 1961 tarihli Milliyet gazetesinde yayımlanan haberde, dönemin basın diliyle "Bismil Canavarı" olarak anılan Abdurrahman Balta'nın, uzun süren aramaların ardından Diyarbakır'ın Kulp ilçesine bağlı Şerefkâni köyünde jandarma ekiplerince yakalandığı aktarılıyor.

Gazete haberine göre, hakkında çeşitli hırsızlık ve soygun olaylarının yanı sıra bir karı-kocanın ve üç jandarma erinin ölümünden sorumlu tutulduğu belirtilen şüpheli, üzerinde bir mavzer ve 45 adet mermiyle ele geçirildi. Yakalanmasının ardından Diyarbakır'a getirildiği ifade edildi.

Bugünün bakış açısıyla değerlendirildiğinde, olayın ayrıntılarının dönemin yargı süreci ve resmi kayıtları çerçevesinde ele alınması gerektiği görülüyor. Eski gazetelerde kullanılan sert ve kesin ifadeler ise o dönemin habercilik anlayışını yansıtıyor.

1961 yılında ulusal gazetelerin manşetlerine taşınan bu olay, hem bölgenin yakın tarihine hem de Türkiye'de gazeteciliğin geçmişine dair dikkat çekici bir arşiv niteliği taşıyor. Sararmış gazete sayfaları, yalnızca bir suç haberini değil; aynı zamanda dönemin dili, yaklaşımı ve toplumsal hafızasını da günümüze ulaştırıyor.

——

Bir Yezidi ailesi Müslüman oldu

Yaklaşık 62 yıl önce yayımlanan haberde, Bismil'in Yasıncı Köyü'nde yaşayan 38 yaşındaki Mirza Ak'ın, eşi ve üç çocuğuyla birlikte İslam dinini kabul ettiği belirtiliyor.

Habere göre, Müftülükte gerçekleştirilen dini törenin ardından Mirza Ak, "Murat Ak" adını aldı.

Bu ifade, dönemin basın dilini ve o yıllarda Yezidilik hakkında kullanılan yaklaşımı yansıtmaktadır.

Bugün geriye dönüp bakıldığında, bu tür gazete kupürleri yalnızca bir haber olmanın ötesinde, Bismil'in sosyal yapısını, kültürel çeşitliliğini ve geçmişte yaşanan toplumsal değişimleri belgeleyen tarihi kayıtlar niteliği taşıyor.

Bismil Eskiye Yolculuk serisinde gün yüzüne çıkan her gazete kupürü, ilçenin hafızasında yer etmiş olayları ve unutulmaya yüz tutmuş hikâyeleri yeniden hatırlatmaya devam ediyor.

Kaynak: Milliyet Gazetesi, 1 Aralık 1964.

Ankara Milli Kütüphane Dijital Arşivi'nde bulunan 29 Şubat 1936 tarihli Akşam Gazetesi, Dicle Nehri'nin taşkınını sayfalarına taşıdı. Haberde, üç gün boyunca aralıksız yağan şiddetli yağmurların ardından Dicle Nehri'nin su seviyesinin olağanüstü yükseldiği belirtildi.

Gazetede yer alan bilgilere göre, nehirdeki taşkın nedeniyle Diyarbakır'da Mardin Kapısı civarında bulunan şeftali bahçeleri tamamen sular altında kaldı. Dicle'nin yükselen suları, hükümet konağı önündeki değirmenlere kadar ulaştı.

Haberde ayrıca, Bismil'den gelen bir köylünün aktardığı bilgilere de yer verildi. Buna göre, taşkın nedeniyle Bismil ile yaklaşık bir kilometre uzaklıktaki Tezekli Köyü su altında kaldı. Dicle Nehri'nin köylerin arasından akmaya başladığı ifade edilirken, bölgedeki birçok yerleşim yerinin de taşkından etkilendiği aktarıldı.

Tüm olumsuzluklara rağmen, haberde taşkın nedeniyle can kaybı veya hayvan telef olmadığı, evlerde de önemli bir zararın yaşanmadığı bilgisi paylaşıldı.

Yaklaşık 90 yıl önce yaşanan bu taşkın, Dicle Nehri'nin tarih boyunca bölge yaşamı ve tarımı üzerindeki etkisini gözler önüne seren önemli arşiv kayıtları arasında yer alıyor.

Kaynak: Ankara Milli Kütüphane Dijital Arşivi, Akşam Gazetesi, 29 Şubat 1936.

Raporda, insan müdahalesi olmadan yeni yapay zeka modelleri geliştirebilecek sistemlere ulaşılmasının sanılandan daha yakın olduğu vurgulanırken, sektörde yaşanan ilerlemenin hızına dikkat çekildi.

Kodların yüzde 80'inden fazlasını yapay zeka yazıyor

Anthropic'in raporuna göre şirketin geliştirdiği Claude yapay zeka sisteminin üretim ortamında kullanılan yazılım kodlarının yüzde 80'den fazlası doğrudan yapay zeka tarafından oluşturuluyor.

Şirket, 2025 yılının başında bu oranın yalnızca tek haneli seviyelerde olduğunu hatırlatarak, kısa sürede yaşanan gelişimin dikkat çekici boyutlara ulaştığını belirtti.

Yapay zekanın gelişiminde beş aşama

Raporda yapay zekanın gelişimi beş aşamada ele alındı.

İlk aşamada tüm yazılım geliştirme süreçlerinin insanlar tarafından yürütüldüğü klasik model yer alırken, ikinci aşamada üretken yapay zekaların yazılımcılara destek verdiği dönem tanımlanıyor.

Üçüncü aşamada ise yapay zeka ajanlarının kendi başlarına kod yazabildiği ifade edilirken, günümüzde ulaşılan dördüncü aşamada bu sistemlerin yazdığı kodları çalıştırabildiği, görevleri diğer yapay zeka ajanlarına devredebildiği ve karmaşık süreçleri yönetebildiği kaydedildi.

Hedef: Kendi kendini geliştiren yapay zeka

Rapora göre beşinci ve son aşamada yapay zeka ajanları, kendi başlarına yeni yapay zeka modelleri oluşturup eğitebilecek seviyeye ulaşacak.

Bu senaryoda geleceğin yapay zeka sistemlerinin önemli bölümünün yine yapay zekalar tarafından geliştirilmesi mümkün hale gelecek.

Yapay zekaya fren çağrıları sürüyor

Yapay zekanın hızlı gelişimi dünya genelinde çeşitli endişeleri de beraberinde getiriyor.

Future of Life Institute tarafından 2023 yılında yayımlanan ve Elon Musk'ın da aralarında bulunduğu çok sayıda isim tarafından imzalanan açık mektupta, GPT-4'ten daha güçlü yapay zeka sistemlerinin geliştirilmesine en az altı aylık ara verilmesi çağrısı yapılmıştı.

Açık mektupta, kontrolsüz yapay zeka gelişiminin dezenformasyonun yayılması, kitlesel iş kayıpları ve demokratik süreçlerin zarar görmesi gibi ciddi riskler oluşturabileceği ifade edilmişti.

Benzer şekilde Papa 14. Leo da yayımladığı genelgede yapay zekanın askeri, ekonomik ve bilişsel rekabet aracı olmaktan çıkarılması gerektiğini savunmuştu.

Dev yatırımlar devam ediyor

Tüm uyarılara rağmen yapay zeka sektöründeki yatırım ivmesi hız kesmeden sürüyor.

Araştırma şirketi Gartner'ın Mayıs 2026 raporuna göre küresel yapay zeka harcamalarının bu yıl 2,59 trilyon dolaraulaşması bekleniyor. Bu rakam, 2025 yılına göre yaklaşık yüzde 47'lik artış anlamına geliyor.

Gartner, yapay zeka yatırımlarının 2027 yılında ise 3,49 trilyon dolarayükseleceğini öngörürken, uzmanlar sektöre yönelen dev yatırımların yapay zeka çalışmalarının yavaşlatılması yönündeki çağrıların önündeki en büyük engellerden biri olduğunu değerlendiriyor.

ABD merkezli yapay zeka şirketi Anthropic’in yayımladığı yeni raporda artık yapay zekanın kendi kodlarını yazıp geliştirerek kritik bir aşamaya geldiği, kendi modelleri arasında ise imece usulü benzeri bir çalışmaya doğru evrildiği belirtildi.

Tarihi kaynaklara göre Bismil, jeopolitik konumu ve stratejik önemi nedeniyle kısa sürede bölgenin idari merkezi haline geldi. O dönem Seyithasan Nahiyesi’nin Bismil’e taşınmasıyla birlikte ilçenin gelişim süreci hız kazandı. 1936 yılında Resmî Gazete’de yayımlanan kararla Bismil, Diyarbakır’ın altıncı ilçesi olarak resmen kuruldu.

Bismil İsmi Nereden Geliyor?

Osmanlı kayıtlarında "Bismil" adıyla geçen yerleşimin isminin, "Basmil Oymağı"ndan geldiği ifade edilmektedir. "oymak" kavramı; boy, aile, köy veya göçebe topluluk anlamlarında kullanılmaktadır. Bu nedenle Basmil Oymağı'nın, bölgede yaşayan göçebe bir topluluğu ve yerleşimi ifade ettiği değerlendirilmektedir.

Köyün adı, uzun yıllar boyunca 'Basmil' olarak anıldı. Ancak ilçe olduktan sonra resmi kayıtlarda 'Bismil' adı kullanılmaya başlandı."

Cemiloğulları'nın İzleri :

Bismil’in geçmişinde önemli bir yere sahip olan Basmil (Bismil) köy sahipleri Cemiloğullarıdır. Rivayetlere göre Cemiloğulları'nın bölgede yaklaşık yetmiş köy üzerinde etkisi bulunuyordu. Karabaş, Köprübaşı, Ambar, Tavuklu ve Şernami (Yeni Evler) gibi köylerin bu yapının içerisinde yer aldığı anlatılmaktadır.

Geçmişe dair anlatımlarda, bugünkü Bismil'in bir dönem Cemiloğlu ailesine ait bir köy olduğu belirtilmektedir. Kayıtlarda Basmil köyü denilmektedir. Ailenin sürgün edilmesinin ardından bölgedeki bazı topraklara Bulgaristan’dan gelen muhacirlerin yerleştirildiği aktarılmaktadır.

Nahiyeden İlçeye Uzanan Yolculuk

1932 yılına kadar Bakacak (Seyithasan) Nahiyesi'ne bağlı küçük bir köy olan Bismil, aynı yıl nahiye merkezinin buraya taşınmasıyla yeni bir döneme girdi. Kendisine bağlı 74 köy ve 889 nüfusla Nahiye Müdürlüğü kurulan Bismil, dört yıl boyunca bu statüde kaldı.

1936 yılında çıkarılan 3197 sayılı yasa ile ilçe statüsüne kavuşan Basmil ismi Bismil olarak ad aldı.

Basmil (Bismil) ilk ve tek mahallesi Dicle Mahallesi idi. 1937 yılında Bulgaristan’dan gelen Türk muhacirlerin yerleştirilmesi amacıyla Altıok Mahallesi kuruldu. Daha sonraki yıllarda Bozkurt ve Akpınar mahalleleri de ilçenin yerleşim alanları arasına katıldı.

Dicle Nehri'nin Şekillendirdiği İlçe

Bismil’in gelişiminde Dicle Nehri önemli bir rol oynadı. Nehir, bölgeye hayat verirken zaman zaman yaşanan taşkınlar ilçenin yerleşim yapısını da değiştirdi.

1952 yılında meydana gelen büyük taşkın sonrası Kurtuluş Mahallesi kuruldu. 1963 yılında yaşanan yeni sel felaketinin ardından ise evlerini kaybeden vatandaşlar için Fatih Mahallesi oluşturuldu. Sonraki yıllarda artan nüfus ve göç hareketleriyle birlikte Dumlupınar, Şentepe, Esentepe, Sanayi, Tekel ve Seyrantepe mahalleleri kurularak ilçe büyümeye devam etti.

Günümüz Bismil’i

Bugün Bismil, Diyarbakır’ın en büyük ilçelerinden biri konumunda bulunuyor. İlçe sınırları içerisinde merkez mahalleler dahil toplam 123 mahalle ve 85 mezra yer alıyor.

1.679 kilometrekare yüzölçümüne sahip olan ilçe, deniz seviyesinden 546 metre yükseklikte bulunuyor. Dicle Havzası'nın en önemli tarım merkezlerinden biri olan Bismil, verimli arazileri, tarihi geçmişi ve kültürel zenginliğiyle bölgenin dikkat çeken yerleşim yerleri arasında yer almaya devam ediyor.

90 yıl önce küçük bir köy olarak başlayan Basmil (Bismil) hikâyesini her geçen gün büyüten Bismil, geçmişinden aldığı güçle geleceğe yürümeyi sürdürüyor.

Şehrin tarihi dokusu ve geniş ufuklarıyla birleşen dolunay manzarası, görenleri adeta büyüledi. Kimi vatandaşlar bu anları cep telefonlarıyla kayıt altına alırken, kimi ise sessizce gökyüzünü seyrederek gecenin tadını çıkardı.

Yüzyıllardır şiirlere ve türkülere ilham veren ay, bu gece de Diyarbakır semalarında tüm güzelliğini sergiledi. Gökyüzünde parlayan dolunay, gecenin karanlığını aydınlatırken izleyenlere unutulmaz bir manzara sundu.

İndependent indytürk internet sitesinde yaptığı röportajında

iş öyle bir noktaya geldi ki, "Bir deli bir kuyuya bir taş atar, kırk akıllı çıkaramaz" örneğinde olduğu gibi dallandı budaklandı.

bugün daha çok, yani işin sonunda "Amed", "Amid", "Diyarbekir", "Diyarbakır"kelimeleri ve bu kelimeler üzerinden oluşturulan algılar üzerine gelmek istiyorum.

Mesela bin küsur yıllık "Diyarbekir" ismi, 1937 Kasım ayında Mustafa Kemal’in Diyarbakır ziyaretinde ne olduysa bir anda "Diyarbakır" oldu.

Şimdi gelelim bu Amid, Amed, Diyarbekir, Diyarbakır isimlerine.

Her ne hikmetse bizim Kürt ulusalcılığı da Diyarbekir kelimesinden alerji duyuyor.

Niye?

İşte efendim "Diyar-ı Bekir", Bekir bin Vail, bir Arap aşiretinin reisi… Tarihte burası o Arapların diyarı anlamında "Diyar-ı Bekir" denilmiş. Biz bunu unutturalım.

Peki ne koyalım yerine?

Mustafa Kemal’in koyduğu Diyarbakır da olmaz.

Bula bula Amed’i buldular.

Amed’in de aslını da yanlış söylüyorlar.

Hatta daha da geriye gidersek Süryanice "Amid".

Yani Kürtçeyle, Kürtlerle direkt bir alakası yok.

Şimdi kısaca önce bu Amed ve Diyarbekir mevzusunu anlatıp size devam edeceğim.

Diyarbekir çok kısa bir anlatımla bütün bir bölgenin adı.

Eğer bir bölge takımından bahsedeceksek, bir temsilen bahsedeceksek Diyarbekir ismi bölgenin adı "Amed", doğrusu "Amid", kökü ise "Omid" olan, bu ise Diyarbakır Suriçi’nin, yani şu anki Diyarbakır Kaleiçi’nin tarihteki adıdır.

Bu konuda çok kısa bir iki şey daha söyleyeyim.

İlk olarak "Amid" ismine, "Amida" ismine MÖ.1300 yıllarında Asur Kralı Adad-Nirari’nin kitabelerinde rastlıyoruz.

Ve o günden bugüne şehirde hiçbir zaman, -bakın bunun altını çiziyorum, bütün cahiller şimdi feryat figan edecekler, etsinler… Bir şey biliyorsa gelip anlatsınlar- MÖ 1300 yılından bugüne kadar Amid yani Diyarbakır Suriçi, Kaleiçi hiçbir zaman kültür, müzik, sanat ve edebiyat anlamında bir Kürt şehri olmadı.

İslami dönemde de böyleydi.

O dönemde Bizans idaresinde Ermeni ve Süryani ağırlıklıydı.

"Yahu nereye gidiyorsun, 1400 sene geriye niye gidiyorsun? Gel yakına…" derseniz, Osmanlıların eline geçtiği 1518 senesindeki tahrir defterlerine göre Diyarbakır şehir merkezinin toplam nüfusu şöyle:

• 1220 hane Müslim. (Burada Kürt, Türk, Arap tasnifi yok; sadece "Müslim" diye belirtilmiş)
• Gayrimüslim yani Ermeni, Süryani, Yahudi… 1093.

Yani şehrin yüzde 52,5’i Müslüman, yüzde 47,5’i gayrimüslim.

1540’taki defterlerde bu tam tersine dönüyor.

O yüzde 47,5’a yüzde 52,5 dengesi neredeyse yüzde 65 gayrimüslim, yüzde 35 Müslim’e geliyor.

O da bölgedeki gayrimüslimlerin sanat, kültür, güvenlik ve ticaret nedeniyle şehir merkezine yerleşmesiyle ilgili.

"Yahu geç onu da gel yakına…"

1869 Osmanlı nüfus sayımına göre yine Diyarbakır şehir içinin nüfusu 22 bin küsur.

Bunun yüzde 53,5’i yani yüzde 54’ü gayrimüslim, kalan yüzde 46’sı Müslüman.

Tarih boyunca dediğim gibi Diyarbakır eğer bir Kürt kimliğinden temsili ortaya koyarsanız Suriçi hiçbir zaman, tekrar söylüyorum, kültür, sanat, müzik, edebiyat anlamında bir Kürt şehri olmadı.

Cizre bir Kürt şehridir.

Silvan, Meyafarqin bir Kürt şehridir.

"Bazit" Doğubayazıt bir Kürt şehridir.

Folkloruyla, tarihiyle, edebiyatıyla, Ahmedê Xanî’siyle, Mem û Zîn’iyle, Qewis Agası’yla, Hasan Cizrevî’siyle, Mela Cizîrî’siyle… sayabiliriz.

Bunu bilmeden "Med", "Amed" -ki tekrar söylüyorum bu da muharref, yani bozulmuş şeklidir, aslı bütün belgelerde "Amid"tir.

Çok daha gerisi Asurlar ve Süryaniler döneminde ise "Omid"tir.

İşte "Amed" dersen Kürtlüğü temsil ediyor, Diyarbakır dersen "tukaka".

Gelelim Diyarbekir’e.

Diyarbekir ne?

Diyarbekir de bazılarının zannettiği gibi İslami dönemin bir ismi değil.

İslam’dan evvel Arap aşiretleri Urfa’ya, Harran’a, Nusaybin Ovası’na, Cezire düzlüklerine, Musul tarafına geliyorlar.

Şammarlar, Taylar, Tağlibiler, Şeybaniler…

Biraz tarih okuyun.

Bakın, Meydan Larousse’a bakın, Britannica’ya bakın, İslam Ansiklopedisi'ne bakın.

O dönemde bütün tarihçiler bölgeyi üçe ayırmışlar:

Musul tarafına "Diyar-ı Rabia" demişler.

Nusaybin’den başlayarak, Cizre’den başlayarak Diyarbekir merkez olmak üzere bugünkü Batman ve Mardin’e de "Diyar-ı Bekir" demişler.

Rakka ve Urfa tarafına da "Diyar-ı Mudar" demişler.

1400 sene evvelki vakayinamelerde bile bunlar var.

İşte hikâyenin aslı bu.

Yani Amid, Omid, Diyarbekir'in Suriçi; Diyarbekir ise çok daha geniş bir bölgenin adı.

300–400 sene öncesinden başlamak üzere Diyarbekir şehir merkezine Amid de, yaygın olarak Diyarbekir denilmeye başlanmış.

Yani hâlâ işte Kurmancîde de, Zazakîde de, Arapçada da "Ben Diyarbekir'e gidiyorum" deniyor.

Hatta devletler biraz takılır; onlar "Ciyarbakır" derler.

Ceylan söylerler.

İşin özeti bu.

Amedspor’un başarısının kent adına önemli olduğunu kaydeden Tan, tartışmaların futbolun ve sporun birleştirici yönüne zarar vermemesi gerektiğini belirterek, “Kimlikleri çarpıştırmayalım, her şeyi kendi tarihi ve kültürel zemini içerisinde değerlendirelim” ifadelerini kullandı.

Bilimsel verilere göre Dünya'nın ilk dönemlerinde okyanuslar tatlı su içeriyordu. Ancak milyarlarca yıl boyunca yağmur sularının kayaları aşındırarak taşıdığı mineraller ve deniz tabanındaki jeolojik faaliyetler nedeniyle okyanuslarda tuz birikimi meydana geldi. Bu süreç sonucunda günümüzdeki tuzlu denizler oluştu.

Araştırmacılar, okyanuslardaki tuzun yalnızca suyun tadını belirlemediğini, aynı zamanda küresel iklim sisteminin ve deniz yaşamının temel unsurlarından biri olduğunu vurguluyor. Okyanusların tatlı suya dönüşmesi halinde tuzlu su ortamına uyum sağlayan milyonlarca deniz canlısının kısa sürede yok olabileceği ifade ediliyor.

Denizlerde yaşayan algler ve fitoplanktonlar, Dünya'daki oksijenin yaklaşık yarısını üretiyor. Deniz ekosistemlerinin çökmesiyle birlikte bu canlıların da ortadan kalkması, atmosferdeki karbondioksit oranının artmasına ve küresel ısınmanın hızlanmasına neden olabilir.

Öte yandan okyanuslardaki tuzluluk, dünya genelindeki deniz akıntılarının oluşmasını sağlayan temel faktörlerden biri olarak gösteriliyor. Tuzluluk farklarının ortadan kalkmasıyla birlikte okyanus akıntılarının durabileceği, bunun da kutup bölgelerinde aşırı soğuklara, ekvator çevresinde ise aşırı sıcaklıklara yol açabileceği belirtiliyor.

İklim dengesinin bozulmasıyla birlikte tarımsal üretimin ciddi zarar göreceği, gıda zincirinin kırılacağı ve milyonlarca insanın açlık, kuraklık ve doğal afetlerle karşı karşıya kalacağı öngörülüyor.

Uzmanlar, bu senaryonun doğadaki hassas dengenin önemini gözler önüne serdiğini belirterek, okyanuslardaki tuzun yaşamın sürdürülebilmesi için vazgeçilmez unsurlardan biri olduğuna dikkat çekiyor.

Bu senaryo, Dünya'nın doğal dengesinin ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyor. Birçok kişinin rahatsızlık olarak gördüğü okyanusun tuzluluğu gibi unsurlar, aslında gezegenin yaşamı sürdüren sisteminin yeri doldurulamaz bir parçasıdır.

Başka bir deyişle, insanlığın varlığı, nadiren dikkat ettiğimiz okyanuslardaki muazzam miktardaki tuza bağlı olabilir.

Referans: WF

Duc Khuong

Kaynak: https://giadinh.suckhoedoisong.vn/neu-toan-bo-dai-duong-tren-trai-dat-hoa-thanh-nuoc-ngot-nhan-loai-co-the-bien-mat-nhanh-hon-tuong-tuong-172260504071843417.htm

Parti içinde yaşanan sürece ilişkin sert mesajlar veren Kılıçdaroğlu, "Kul hakkını kimseye yedirmeyeceğim. Hesap soracağım" ifadelerini kullandı. Ayrıca geçmiş dönemde parti içine sızdığını söylediği FETÖ bağlantılı kişileri zamanında fark edemediği için partililerden özür diledi.

Öte yandan genel başkanlık görevi mahkeme kararıyla düşen Özgür Özel ise Ankara Güvenpark'ta vatandaşlarla buluştu. Yanında Mansur Yavaş da yer aldı. Özel, konuşmasında yeni kurultay öncesinde CHP'nin yaklaşık 2 milyon üyesinin katılacağı bir ön seçim yapılmasını önerdi. "Yüzde 85'in altında oy alırsam göreve talip olmayacağım" diyerek üyelerin karar vermesi gerektiğini savundu.

Katılım Analizi: Kimin Programı Daha Kalabalıktı?

Paylaşılan görüntüler ve gün içindeki yayınlara bakıldığında:

• Kılıçdaroğlu'nun CHP Genel Merkezi'ndeki programına ağırlıklı olarak parti yöneticileri, delegeler ve partililer katıldı.
• Özgür Özel'in Güvenpark'taki programı ise açık alanda gerçekleştirildi ve vatandaşların da katılımına açık olduğu için daha geniş bir kalabalık görüntüsü verdi.
• Ancak iki programın formatları farklı olduğu için kesin bir "şu daha kalabalıktı" değerlendirmesi yapmak zor. Biri kapalı parti organizasyonu, diğeri ise meydan buluşması niteliğindeydi.

Görsel yoğunluk açısından değerlendirildiğinde, kamuoyuna yansıyan görüntülerde Özgür Özel'in Güvenpark buluşmasının daha kalabalık göründüğü söylenebilir. Buna karşılık Kılıçdaroğlu'nun programında parti içi yönetici ve delege ağırlığı dikkat çekti.

Siyasi Anlamı

Bugünkü tablo CHP içinde iki farklı meşruiyet iddiasını ortaya koydu:

• Kılıçdaroğlu, mahkeme kararına dayanarak parti yönetimini yeniden devraldığını ve kurultayı kendisinin organize edeceğini vurguladı.
• Özgür Özel ise tabanın ve üyelerin desteğini öne çıkararak siyasi meşruiyetin üyelerden geldiğini savundu.

Bu nedenle günün en önemli mesajı, CHP'deki tartışmanın artık yalnızca bir genel başkanlık yarışı değil; "mahkeme kararı mı, örgüt iradesi mi?" tartışmasına dönüşmüş olmasıdır. Önümüzdeki günlerde yapılacak kurultay ve olası ön seçim tartışmaları CHP'nin geleceğini belirleyecek temel gündem maddeleri olacak.

• 1792 – New York Borsası kuruldu.
• 1902 – Antikythera düzeneği bulundu.
• 1928 – Türkiye Cumhuriyeti Hıfzıssıhha Müessesesi kuruldu.
• 1939 – Londra Kredi Antlaşması onay belgeleri teati edildi.
• 1939 – Altın ticareti yeniden serbest bırakıldı.
• 1940 – Alman orduları Belçika’yı işgal ederek Brüksel’e girdi.
• 1954 – ABD’de siyah ve beyaz öğrenciler arasındaki ayrımcılığı engelleyen yasa kabul edildi.
• 1967 – İmam Hatip Okulu mezunlarına üniversiteye giriş hakkı tanındı.
• 1970 – Thor Heyerdahl, “Ra II” teknesiyle Atlantik’e açıldı.
• 1971 – THKP-C üyeleri, İsrail’in İstanbul Başkonsolosu Ephraim Elrom’u kaçırdı.
• 1972 – TCDD’nin 991 milyon lira zarar ettiği açıklandı.
• 1982 – Türk Silahlı Kuvvetleri Mehmetçik Vakfı kuruldu.
• 1983 – Haluk Kırcı ve Ahmet Ercüment Gedikli’ye idam cezası verildi.
• 1983 – İsrail, Lübnan ve ABD arasında 17 Mayıs Antlaşması imzalandı.
• 1989 – Tiananmen Meydanı’nda büyük protesto yürüyüşü düzenlendi.
• 1989 – Vaclav Havel serbest bırakıldı.
• 1994 – Türkiye ekonomisi yeniden IMF denetimine girdi.
• 1995 – Nasuh Mahruki Everest’e çıkarak zirveye ulaşan ilk Türk oldu.
• 2000 – Galatasaray UEFA Kupası’nı kazandı.
• 2006 – Danıştay saldırısında Mustafa Yücel Özbilgin hayatını kaybetti.
• 2020 – Lucky Peterson hayatını kaybetti.
• 2021 – Magdeleine Willame-Boonen hayatını kaybetti.
• 2021 – Memleket Partisi kuruldu.

Diyarbakır nöbetçi eczaneleri, adresleriyle birlikte sırasıyla:

YENİŞEHİR

1. Yücel Eczanesi
   Seyrantepe’den üniversiteye giderken Z Restaurant yakınındaki Üçyol ışıklardan sola dönünce 450 Evler tabelasının gösterdiği yol değil, diğer yoldan girince 600 m ileride
2. Murat Eczanesi
   Lise Cad. Valilik arkası, Nüfus Müdürlüğü yanı, Yenişehir Sağlık Ocağı karşısı, Gültekin Peynircilik yanı No:35

BAĞLAR
3. Mesut Eczanesi
Sento Cad. Hacı Süleyman Aydın Sitesi altı C Blok No:83/B, Kuruçeşme Ziraat Bankası bitişiği

4. İdil Eczanesi
   NCity AVM altı, Sultan Hastanesi karşısı
5. Gunişığı Eczanesi
   Bağcılar Mahallesi Otogar karşısı, Kent Market’in 100 m ilerisi, Cuma Kadınlar Pazarı bitimi, Heskif Caddesi Denizkent Vizyon Sitesi C Blok altı

KAYAPINAR
6. İrfan Eczanesi
Huzurevleri Mah. 12. Sokak Ağma Apt. altı, Urfa yolu Liv Suit Otel arka sokağı (12 No’lu Sağlık Ocağı karşısı)

7. Arya Eczanesi
   Park Orman arkası, Memorial Hastanesi yanı
8. Kiraz Çiçeği Eczanesi
   Medya Mah. 176. Sokak, Zahiroğlu 3 Sitesi altı No:10/A (Metropol Tezgel Market ile Eroğlu Fırın arasından düz ilerleyince solda)
9. Değer Eczanesi
   50 metrelik yol Starplus Sitesi G blok altı, Bizim Market sokağı / Ayaz Elegance Düğün Salonu arkası

BİSMİL
10. Sümer Eczanesi
Tepe Mahallesi Muhtarlığı yanı ve Hacı Salih Özaydın Camii yanı

11. Bismil Eczanesi
    Özgürlük Bulvarı No:56, Denizbank - Turkcell karşısı

ÇERMİK
12. Güneş Eczanesi
Tepe Mahallesi Lise Sokak No:20/A, 1 No’lu ASM yanı

ÇINAR
13. Merve Eczanesi
Çınar merkez

ÇÜNGÜŞ
14. Çüngüş Eczanesi
Çüngüş merkez

DİCLE
15. Yeni Dicle Eczanesi
15 Temmuz Mah. Ergani Cad. 125/A

EĞİL
16. Kan Eczanesi
Kale Mah. Bey Sok. No:8/B

ERGANİ
17. Sağlık Eczanesi
Yeni Ergani Devlet Hastanesi karşısı

HANİ
18. Gültekin Eczanesi
Merkez Mah. Nergiz 2 Sokak No:20/D, Devlet Hastanesi karşısı

HAZRO
19. Emir Eczanesi
Hürriyet Mah. Yenişehir 2. Sokak No:10/A

KOCAKÖY
20. Nergis Eczanesi
Yenişehir Mah. Hastane Cad. No:39/B

KULP
21. Ronayi Eczanesi
Yeni Mahalle, Diyarbakır Cad. No:123/A

LİCE
22. Amed Eczanesi
Karahasan Mah. Diyarbakır Cad. No:142/A

SİLVAN
23. Zafer Eczanesi
Bağlar Mah. Eğitim Cad. 4/D, Belediye karşısı

Küresel piyasalardaki gelişmeler ve döviz kurundaki hareketlilikle şekillenen altın fiyatları, iç piyasada da dalgalı bir seyir izliyor.

Peki, 16 Mayıs 2026 Cumartesi günü itibarıyla gram altın, çeyrek altın, Cumhuriyet altını ve ons altın fiyatları ne kadar?
Çeyrek altın 10 bin 934 liradan, Cumhuriyet altını ise 43 bin 581 liradan satılıyor. Gram altın ise 6 bin 644 lira seviyesinde işlem görüyor. Ons altın ise 4 bin 540 dolar seviyesinde bulunuyor.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2025 yılına ilişkin çocuk istatistiklerini açıkladı.

Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) sonuçlarına göre 31 Aralık 2025 tarihi itibarıyla, Türkiye nüfusu 86 milyon 92 bin 168 kişi iken bunun 21 milyon 375 bin 930'unu çocuklar oluşturdu. Çocuk nüfusun %51,3'ünü erkek çocuklar, %48,7'sini kız çocuklar oluşturdu. Birleşmiş Milletler tanımına göre 0-17 yaş grubunu içeren çocuk nüfus, 1970 yılında toplam nüfusun %48,5'ini oluştururken bu oran 1990 yılında %41,8 ve 2025 yılında %24,8 oldu.

Nüfus projeksiyonlarının demografik göstergelerdeki mevcut yapının devam edeceğini varsayan ana senaryosuna göre çocuk nüfus oranının 2030 yılında %22,1, 2040 yılında %17,9, 2060 yılında %16,9, 2080 yılında %15,2 ve 2100 yılında %14,5 olacağı öngörüldü.

Doğurganlık göstergelerindeki hızlı düşüş eğiliminin devam edeceğini varsayan düşük senaryoya göre çocuk nüfus oranının 2030 yılında %22,0, 2040 yılında %16,7, 2060 yılında %13,9, 2080 yılında %11,1, 2100 yılında %9,9 olacağı öngörüldü.

Doğurganlığı artırıcı tedbirlerin etkili olacağını varsayan yüksek senaryoya göre çocuk nüfus oranının 2030 yılında %22,3, 2040 yılında %18,9, 2060 yılında %18,7, 2080 yılında %18,9, 2100 yılında %18,6 olacağı öngörüldü.

Kaynak: TÜİK, Genel Nüfus Sayımları, 1950-1990
TÜİK, Nüfus Tahminleri, 2000
TÜİK, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi, 2010-2025
TÜİK, Nüfus Projeksiyonları, 2030-2100

Çocuk nüfus oranının en yüksek olduğu il Şanlıurfa oldu

ADNKS sonuçlarına göre illerin toplam nüfusları içindeki çocuk nüfus oranları incelendiğinde, 2025 yılında en yüksek çocuk nüfus oranına sahip olan il, %43,3 ile Şanlıurfa oldu. Şanlıurfa ilini %39,2 ile Şırnak, %36,7 ile Mardin izledi.

Çocuk nüfus oranının en düşük olduğu il, %15,9 ile Tunceli oldu. Tunceli ilini %16,9 ile Edirne ve %17,7 ile Kırklareli izledi.

Türkiye'de 0-17 yaş grubunda en az bir çocuk bulunan hanehalkı oranı %41,9 oldu

ADNKS sonuçlarına göre 2025 yılında toplam hanehalkı sayısı 26 milyon 977 bin 795 oldu. Hanelerin %41,9'unda 0-17 yaş grubunda en az bir çocuk bulunduğu görüldü. Bu hanelerin illere göre dağılımı incelendiğinde, 0-17 yaş grubunda en az bir çocuk bulunan hanehalkı oranının en yüksek olduğu ilin %68,2 ile Şanlıurfa, en düşük olduğu ilin %27,3 ile Tunceli olduğu görüldü.

Hanelerin %19,1'inde 0-17 yaş grubunda bir çocuk, %14,1'inde iki çocuk, %5,7'sinde üç çocuk, %1,9'unda dört çocuk, %1,1'inde ise beş ve daha fazla çocuk bulunduğu görüldü.

Çocuk nüfusun 2025 yılında %30,5'inin 10-14 yaş grubunda yer aldığı görüldü

Çocuk nüfus yaş grubuna göre incelendiğinde, 2020 yılında çocuk nüfusun %26,9'unun 0-4 yaş grubunda, %28,7'sinin 5-9 yaş grubunda, %28,2'sinin 10-14 yaş grubunda ve %16,2'sinin 15-17 yaş grubunda yer aldığı görülürken, 2025 yılında %22,7'sinin 0-4 yaş grubunda, %28,8'inin 5-9 yaş grubunda, %30,5'inin 10-14 yaş grubunda ve %18,0'ının 15-17 yaş grubunda yer aldığı görüldü.

Bahçeli, Öcalan’a “Barış süreci ve siyasallaşma koordinatörlüğü” adı altında bir statü verilmesini önerdi.

Devlet Bahçeli, Abdullah Öcalan'a statü istedi: "Bunun adının 'Barış süreci ve siyasallaşma koordinatörlüğü' olmasını öneriyorum.

Temennimiz PKK'nın Kurucu Önderliği'nin bir tanım altında görev yapmasıdır."

Bahçeli, yaptığı değerlendirmede, sürecin daha sağlıklı yürütülebilmesi adına böyle bir görevlendirme modelinin tartışılabileceğini belirtti.

Önerinin adının “Barış süreci ve siyasallaşma koordinatörlüğü” olması gerektiğini ifade eden Bahçeli, bu çerçevede yeni bir tanımın oluşturulabileceğini dile getirdi.

Açıklamasında dikkat çeken ifadeler kullanan Bahçeli, “Temennimiz, PKK’nın kurucu önderliğinin bir tanım altında görev yapmasıdır” sözleriyle önerisini net bir şekilde ortaya koydu.

Bahçeli’nin bu çıkışı, siyaset kulislerinde geniş yankı uyandırırken, farklı kesimlerden gelecek tepkiler ve olası tartışmaların önümüzdeki günlerde artması bekleniyor