Tarih boyunca ilim, irfan, edebiyat ve düşünce dünyasına katkı sunduğu ifade edilen çok sayıda Kürt âlim, mutasavvıf, filozof ve devlet adamı, geride bıraktıkları eserlerle bugün de saygıyla anılıyor.
İslam'ın ilk dönemlerinden günümüze kadar uzanan bu uzun yolculukta, Hz. Muhammed'in (S.A.V.) döneminde Müslüman olduğu rivayet edilen Caban el-Kurdî, oğlu Meymûn el-Kurdî ve ilk Kürt kadın sahabe olarak anılan Zozan'dan başlayarak, yüzyıllar boyunca pek çok isim ilim ve hikmet yolunda iz bıraktı.
Bu ilim halkasının içinde, Bismil'in yetiştirdiği önemli din âlimlerinden Melle Ahmet el-Koğî de yer alıyor.
Bölgenin manevi hayatına yön veren isimlerden biri olarak kabul edilen Melle Ahmet el-Koğî, bıraktığı ilmi miras ve yetiştirdiği talebelerle hafızalardaki yerini koruyor.
Yüzyıllar boyunca medreselerde yetişen bu âlimler, kimi zaman bir müderris, kimi zaman bir şair, kimi zaman da toplumun rehberi olarak insanlara yol gösterdi. Yazdıkları eserler, kurdukları ilim halkaları ve yetiştirdikleri talebeler sayesinde fikirleri nesilden nesile aktarıldı.
Bugün geriye dönüp bakıldığında, bu isimlerin ortak mirası; ilme adanmış bir ömür, hakikati arama gayreti ve insanlığa faydalı olma çabası olarak öne çıkıyor.
Geçmişin bu kıymetli mirasını gelecek nesillere aktarmak, yalnızca tarihî bir sorumluluk değil; aynı zamanda ilme, irfana ve ortak medeniyet değerlerine sahip çıkmanın da en anlamlı yollarından biri olarak görülüyor.
İşte Tarihte Kürt alim ve önderleri
8- VE 9. YÜZYIL
• Caban el-Kurdi
• Zozan, ilk Kürt kadın sahabe.
• Meymûn el-Kurdi, Künyesi Ebu Buseyr olan sahabe, Caban el-Kurdi'nin oğlu.
• Ebu Hanife Dinaveri
• Şeyh Halil-i Kurdi es-Simmanî, (ö. 750), İslam bilgini.
• Ziryab
• İbn Kuteybe
• Bassami Kurdi
• İbrahim El-Mavsili
10. VE 11. YÜZYIL
• Ali Hariri
• Maverdi
• Abdussamed Babek
• Ebu Abdullah el-Mukri
• Ayn'ül Kudat
• Ebu'l Vefa el-Bağdadi
12. YÜZYIL
• İbnü'l-Esîr [9]
• İbn-i Hallikân
• Seyfüddin Amidî
• İbn-i Şeddad
• Cakir el-Kurdi
• İbnü'l Ezrak
• Ziyaeddin Hakkari
• Macid el-Kurdi
• Fahru'l-Nisa
• İbn-i Salah el-Kurdî
• Mubarek Mustevfi
• Musa Kemaleddin
13. YÜZYIL
• Ömer Sühreverdi
• Şemseddin Şehrezuri
• Ebu'l Fida
• Fahreddin Ahlatî
• Zahid Gilani
• Siraceddin Urmevi
14. YÜZYIL
• Tacuddin Kurdi
• Cüveyriye, (1305 - 1381 Kadın Hadis bilgini)
• Şeyh Tahir-i Kurdi
• İbn-i Cezerî
• Zeynüddin Iraki
15. YÜZYIL
• Hasan Ertuşi
• İdris-i Bitlisi
• Mahmud-i Kurdî
• Şeref Han
16. YÜZYIL
• Şemseddin Ahlati
• Ali Teremahi[13]
• Selim Süleyman
• Molla Ahmed-i Cezirî
17. YÜZYIL
• Feqiyê Teyran
• Ahmed Murşidi
• Ahmed-i Hani
• İsmail Beyazidi
• Molla Yunus Helkatini
• Nâbi
• İlyas el-Kürdi
• Mustafa Besaranî
18. YÜZYIL
• Mustafa Basarani
• Molla Halil Siirdî
• Hana Kubadi
• Halid Bağdadî
• Haris Bitlisi
• Muradhan Beyazidi
19. YÜZYIL
• Mahmud Beyazidi
• Mesture Erdelan
• Abdurrahim Mevlevi
• Molla Arvasî
• Şeyh Said
• Taha Hakkârî
• Abdurrahman Aktepe
• Pîremêrd
• Nali
• Vefayi
• Molla Ebubekir Efendi
• Şeyh Muhammed Hazini (1816 - 1892)
• Mirza Riza Kelhur (1829 - 1892)
• Muhammed Emin Kurdi
. Molla Mustafa Berzanı
. Bediuzaman Said el kürdi
20. YÜZYIL
• Melle Ahmet El Koği Bismil
• Mehrdad Izady
• Abdurrahman Şerefkendi
• Kanate Kurdo
• Mehmed Emin Zeki
• Celadet Ali Bedirhan
• Muhammed Kürd Ali
• Baba Marduk
• Muhammed Butî
. Şeyh Muhammed Arapkent
. Molla Enver el batmanı
. Molla Burhan el tillo
. Şehit Rehber Hüseyin
