Geçmiş yıllarda bayramlar, daha çok mahalle kültürü içerisinde, yüz yüze ziyaretlerin yoğun olduğu bir atmosferde yaşanırken; bugün şehirleşme, nüfus hareketliliği ve yaşam temposunun artması bu geleneği büyük ölçüde değiştirmiş durumda. Sosyologlara göre bu değişimin en önemli nedenleri arasında aile yapısındaki dönüşüm, komşuluk ilişkilerinin zayıflaması ve bireyselleşen yaşam tarzı yer alıyor. Büyük şehirlerde yaşayan vatandaşların bir kısmı bayramı kısa ziyaretler ve telefon görüşmeleriyle geçirirken, geçmişte gün boyu süren bayramlaşmaların yerini daha sınırlı temaslar almış durumda. Dijitalleşmenin etkisi de bayram kültürünü doğrudan etkileyen unsurlar arasında gösteriliyor. Bayram tebriklerinin büyük bölümü artık telefon mesajları ve sosyal medya üzerinden yapılırken, yüz yüze iletişimin azalması “bayram ruhunun zayıfladığı” yönündeki algıyı güçlendiriyor.
Psikoloji uzmanları ise vatandaşların geçmişe dair bu algısını “seçici hafıza” ile açıklıyor. Uzmanlara göre insanlar geçmişi daha olumlu hatırlama eğiliminde olurken, dönemin zorlukları zamanla geri planda kalıyor.
Tüm bu değişimlere rağmen vatandaşlar, bayramların çocukluk dönemlerindeki gibi daha samimi ve kalabalık geçtiğini ifade etmeye devam ediyor. Özellikle eski mahalle kültürünün kaybolması, bu özlemin en önemli sebeplerinden biri olarak gösteriliyor. Öte yandan taşra ve kırsal bölgelerde ise bayram geleneklerinin nispeten daha canlı şekilde sürdüğü görülüyor. Küçük yerleşim yerlerinde komşuluk ilişkilerinin daha güçlü olması, yüz yüze bayramlaşmaların devam etmesi ve geleneksel ziyaretlerin korunması, “eski bayram havasının” kısmen de olsa yaşatılmasını sağlıyor.
Bismil ve çevre köylerinde ise bayram geleneğinin tamamen kaybolmadığı, ancak şehir merkezine kıyasla zamanla zayıflama eğilimi gösterdiği ifade ediliyor. İlçede ve kırsal mahallelerde hâlâ bayram ziyaretlerinin yapıldığı, büyüklerin ziyaret edildiği ve çocukların bayram sevincini yaşamaya devam ettiği görülse de, özellikle genç kuşakta eskiye göre daha “sakin” bir bayram yaşandığı görülüyor.
