Eylül ekinoksu, Dünya'nın Güneş çevresindeki yıllık yolculuğunun en önemli astronomik dönüm noktalarından biri olarak kabul ediliyor. Kuzey Yarımküre'de astronomik sonbaharın, Güney Yarımküre'de ise ilkbaharın başlangıcını belirleyen ekinoks sırasında iki yarımküre Güneş'ten neredeyse eşit miktarda ışık alıyor.
Eylül ayının sonlarına yaklaşılmasıyla birlikte gündüz sürelerinin kısalması ve gecelerin uzaması daha belirgin hale geliyor. Bu değişimin temelinde ise Dünya'nın yaklaşık 23,5 derecelik eksen eğikliği ve Güneş çevresindeki hareketi bulunuyor.
Eylül ekinoksu nedir?
Ekinoks, Güneş'in merkezinin Dünya'nın ekvator düzlemini geçtiği astronomik anı ifade ediyor. Bu olay yılda 2 kez, mart ve eylül aylarında meydana geliyor.
Eylül ekinoksunda Güneş, göksel ekvatoru kuzeyden güneye doğru geçiyor. Bu nedenle olay "güney yönlü ekinoks" olarak da adlandırılabiliyor. Ekinoksla birlikte Güneş ışınları ekvator çevresine dik açıya yakın biçimde ulaşıyor ve Kuzey ile Güney Yarımküre yaklaşık olarak eşit miktarda güneş ışığı alıyor.
2026 Eylül ekinoksu ne zaman gerçekleşti?
NASA'nın yayımladığı verilere göre 2026 yılındaki Eylül ekinoksu 23 Eylül saat 00.05 UTC'de gerçekleşti. Türkiye saatiyle bu an 03.05'e karşılık geldi.
Ekinoksun tarihi her yıl aynı güne denk gelmeyebiliyor. Astronomik hesaplamalara bağlı olarak Eylül ekinoksunun tarihi yıllara göre küçük farklılıklar gösterebiliyor.
Gece ve gündüz gerçekten eşit mi?
Ekinoks denildiğinde en çok bilinen bilgi, gece ile gündüzün 12'şer saat olmasıdır. Ancak bilimsel olarak durum tam anlamıyla böyle değil.
NASA, ekinoks sırasında gece ve gündüz sürelerinin birbirine çok yaklaştığını ancak tam olarak eşit olmak zorunda olmadığını belirtiyor. Bunun başlıca nedenleri arasında Güneş'in gökyüzünde noktasal değil bir disk olarak görülmesi ve Dünya atmosferindeki ışık kırılması bulunuyor. Atmosfer, Güneş henüz geometrik olarak ufkun altındayken ışınları kırarak Güneş'in görülmesini sağlayabiliyor. Bu durum gündüz süresine birkaç dakika ekleyebiliyor.
Ekinoks nasıl oluşuyor?
Ekinoksun oluşmasının temel nedeni Dünya'nın Güneş'e olan uzaklığındaki değişim değil, Dünya'nın ekseninin yaklaşık 23,5 derece eğik olması ve gezegenimizin Güneş çevresinde dolanmasıdır.
Dünya, Güneş çevresindeki yolculuğunu sürdürürken yılın farklı dönemlerinde yarımküreler farklı açılarda güneş ışığı alıyor. Haziran döneminde Kuzey Yarımküre Güneş'e daha fazla yönelirken, aralık döneminde Güney Yarımküre daha fazla doğrudan güneş ışığı alıyor. Ekinoks dönemlerinde ise Dünya'nın konumu nedeniyle iki yarımküreye ulaşan güneş ışığı arasındaki fark en aza iniyor.
Uzaydan bakıldığında da bu durum dikkat çekici biçimde görülebiliyor. NASA'nın uydu görüntülerinde ekinoks sırasında Dünya'nın aydınlık ve karanlık bölümlerini ayıran sınırın Kuzey ve Güney kutuplarından geçtiği görülüyor.
Kuzey Yarımküre'de sonbahar başlıyor
Eylül ekinoksu, Türkiye'nin de bulunduğu Kuzey Yarımküre için astronomik sonbaharın başlangıcını ifade ediyor. Ekinoksun ardından Güneş'in günlük gökyüzü yolu güneye doğru kaymayı sürdürürken gündüzler kısalıyor, geceler ise uzuyor.
Bu süreç aralık ayında gerçekleşecek kış gündönümüne kadar devam ediyor. Kış gündönümünde Kuzey Yarımküre yılın en kısa gündüzünü ve en uzun gecesini yaşıyor. Ardından gündüz süreleri yeniden uzamaya başlıyor. Güney Yarımküre'de ise bütün bu süreç tersine işliyor.
