Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü bünyesinde Nurettin Özgen tarafında hazırlanan araştırmada, Bismil ilçesinin iklim karakteri, yağış rejimi, su bilançosu ve iklim koşullarının insan yaşamına etkileri bilimsel veriler ışığında değerlendirildi.
Yağışların büyük bölümü kış aylarında düşüyor
Araştırmaya göre Bismil’de yıllık ortalama yağışlı gün sayısı 63,9 olarak belirlendi. En fazla yağışlı gün Şubat ayında 10,1 gün olarak kaydedilirken, Aralık ayında 9,2, Ocak ayında ise 8,7 gün yağış görüldü.
Kar yağışının bölgede oldukça sınırlı olduğu belirtilen çalışmada, en fazla kar yağışlı gün sayısının Ocak ayında 2,7, Şubat ayında ise 2,1 gün olduğu ifade edildi. Oluşan kar örtüsünün ise sıcaklık değerleri nedeniyle çoğunlukla aynı gün veya ertesi gün eridiği kaydedildi.
Bismil yarı kurak step iklimi özellikleri taşıyor
Araştırmada yapılan iklim analizlerinde, yağışların ağırlıklı olarak kış sonu ile ilkbahar başında görülmesinin Bismil’de “Gecikmiş Akdeniz İklimi” ve “Karasal Akdeniz Termik Rejimi” özelliklerinin etkili olduğunu ortaya koyduğu belirtildi.
Farklı iklim sınıflandırma yöntemleriyle yapılan değerlendirmelerde Erinç Formülü’ne göre Bismil’in “Yarı Kurak Step İklim Tipi” içerisinde yer aldığı, De Martonne Kuraklık İndeksi’ne göre ise “Yarı Nemli İklim Tipi” özellikleri gösterdiği tespit edildi.
Thornthwaite yöntemine göre hazırlanan su bilançosunda ise ilçenin kurak-az nemli, mezotermal ve su fazlasının kış aylarında görüldüğü bir iklim yapısına sahip olduğu belirlendi.
Yaz aylarında ciddi su açığı oluşuyor
Çalışmada, Kasım ayıyla birlikte toprakta su birikiminin başladığı, Aralık-Nisan döneminde ise toprak su rezervlerinin dolduğu ifade edildi.
Ancak Mayıs ayından itibaren sıcaklıkların yükselmesi ve buharlaşmanın artmasıyla birlikte yer altı su rezervlerinin hızla azaldığı, Haziran ayından başlayarak Kasım ayına kadar devam eden belirgin bir su açığı döneminin yaşandığı vurgulandı.
İklim, yerleşim düzenini ve mimariyi şekillendirdi
Araştırmada, iklim koşulları ile Dicle Nehri’nin su seviyesindeki dönemsel değişimlerin tarih boyunca Bismil’deki yerleşim düzenini doğrudan etkilediği ifade edildi.
Nemli ve yağışlı dönemlerde Dicle Nehri’nin taşması nedeniyle yerleşim alanlarının ve höyüklerin daha yüksek kesimlere taşındığı, kurak dönemlerde ise yeniden vadi tabanlarına yaklaştığı belirtildi.
Bölgenin temel geçim kaynağını oluşturan buğday ve arpa üretiminde özellikle kış sonu ile ilkbahar başındaki yağışların büyük önem taşıdığına dikkat çekilen araştırmada, iklim koşullarının yöresel mimari üzerinde de belirleyici rol oynadığı ifade edildi.
Yıllık ortalama 447,9 milimetre yağış alan Bismil’de, kışın sıcak, yazın ise serin tutma özelliği nedeniyle konut yapımında uzun yıllardır kerpiç ve toprak malzemenin tercih edildiği belirtilirken, yaz aylarında tarım alanlarında çalışanların korunması amacıyla “hollik” ve “kepir” olarak adlandırılan geçici barınakların yaygın olarak kullanıldığı kaydedildi.
