Bir caminin kapısı kapalıysa, yalnızca bir bina mı kapalıdır; yoksa insanlara açılması gereken bir gönül kapısı da mı kapanmıştır?
Camiler, Müslümanların yalnızca namaz kılmak için bir araya geldikleri mekânlar değildir. Onlar mahallenin kalbi, toplumun buluşma noktası, ilmin ve irfanın mekânı, dertlilerin teselli bulduğu, sorularına cevap arayanların rehberlik gördüğü yerlerdir.

Peki bugün camilerimiz bu asli görevlerini ne ölçüde yerine getiriyor?

Elbette görevini büyük bir özveriyle yapan, gecesini gündüzüne katan, cemaatinin derdiyle dertlenen, çocuklara Kur’an öğreten, yaşlıların hâlini soran, kapısını ve gönlünü insanlara açık tutan çok kıymetli din görevlilerimiz var. Onların hakkını teslim etmek gerekir.

Ancak bazı camilerde ve bazı din hizmetlerinde karşılaştığımız aksaklıkları da görmezden gelemeyiz. Bu yazı bütün din görevlilerini suçlamak için değil; yanlışları konuşmak, eksikleri sorgulamak ve daha iyi bir din hizmetine katkı sunmak amacıyla kaleme alınmıştır.

Çünkü eleştiri düşmanlık değildir. Bazen bir kurumu, bir mesleği ve bir hizmeti sevmenin en samimi yolu, onun eksiklerini dile getirmektir.

1. İMAMLIK SADECE NAMAZ KILDIRMAK DEĞİLDİR

İmamlık yalnızca ezan okumak, namaz kıldırmak ve görev saatini tamamlamak değildir. İmamlık; insanlara rehber olmak, gönüllere dokunmak, dertleri dinlemek, çocuklara ve gençlere yol göstermek, toplumun ahlaki gelişimine katkı sunmaktır.

Bir imam düşünelim: Cemaatinden birinin hastalandığını bilmiyor, komşusunun cenazesinden habersiz, mahallesindeki gençlerin sorunlarıyla ilgilenmiyor, camiye gelen insanlarla selamlaşmayı bile ihmal ediyor.

Böyle bir durumda şu soruyu sormamız gerekmez mi?

Biz imamlığı yalnızca bir görev yeri olarak mı görüyoruz, yoksa bir gönül ve sorumluluk makamı olarak mı?

Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
“Kolaylaştırınız, zorlaştırmayınız; müjdeleyiniz, nefret ettirmeyiniz.” (Buhârî, İlim; Müslim, Cihâd)

Din görevlisinin tavrı insanları camiden uzaklaştıran değil, camiye yaklaştıran bir tavır olmalıdır.

2. NAMAZ VAKİTLERİ DIŞINDA KAPALI CAMİLER: ALLAH’IN EVİNE KİLİT VURULUR MU?

Bana göre üzerinde özellikle durulması gereken konulardan biri de bazı camilerin namaz vakitleri dışında kapalı tutulmasıdır.

Bir insan öğle namazından sonra camiye gitmek, Kur’an okumak, dua etmek, biraz dinlenmek veya sessizce Rabbine yönelmek istese kapalı bir kapıyla karşılaşabiliyor.

Bir yolcu, yaşlı bir vatandaş, bir öğrenci veya iç dünyasında sıkıntı yaşayan bir insan camiye sığınmak istese kapı kapalı olabiliyor.

Şimdi kendimize soralım:

Camiler yalnızca beş vakit namaz için mi vardır?

Cami, yalnızca ezan okununca açılıp namaz bitince kilitlenecek bir bina mıdır?

Diyanet İşleri Başkanlığının 5 Mart 2013 tarihli “Camilerin Açık Tutulması” genelgesinde camilerin gün boyunca açık tutulması, vatandaşların dinî taleplerine namaz vakitleri dışında da cevap verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Dolayısıyla bu mesele yalnızca şahsi bir beklenti değil, Diyanetin kendi hizmet anlayışında da karşılığı bulunan bir konudur.

Özellikle merkezî ve büyük camilerin kapalı tutulmasının düşünülmesi veya uygulanması çok daha ciddi biçimde değerlendirilmelidir. Güvenlik, temizlik ve personel gibi gerekçeler elbette dikkate alınmalıdır. Fakat çözüm, camiyi bütünüyle kapatmak değil; gerekli tedbirleri alarak insanlara açık tutmanın yollarını aramak olmalıdır.

Unutmayalım: Bir caminin kapısı, yalnızca namaz kılmak isteyenlere değil; Allah'ın evinde huzur arayan herkese açılmalıdır.

Camilerimizin kapıları açık, gönülleri açık, görevlileri de ulaşılabilir olmalıdır.

3. GÖREV SAATİNE RİAYET VE SABAH NAMAZI SORUMLULUĞU

Bazı din görevlilerinin namaz vakitlerine riayet etmediği, göreve geç geldiği veya görev yerinden erken ayrıldığı yönünde şikâyetler duyuluyor.

Özellikle sabah namazlarında yaşandığı iddia edilen aksamalar, yıllardır devam ettiği söylenen göreve gelmeme veya cemaati yalnız bırakma şikâyetleri varsa bunlar mutlaka araştırılmalıdır.

Elbette her iddia doğru kabul edilemez. Ancak iddialar görmezden de gelinemez.

Bir öğretmenden ders saatinde sınıfta olmasını, bir doktordan hastasının başında bulunmasını, bir kamu görevlisinden görevini zamanında yapmasını bekliyorsak din görevlisinin de kendi sorumluluğunu yerine getirmesini beklemek en doğal hakkımızdır.

Görev bilinci, yalnızca maaş alınan günlerde değil, her gün ve her şartta kendini göstermelidir.

4. CEMAATLE ARASINDA GÖNÜL BAĞI KURAMAYAN DİN GÖREVLİLERİ

İmam, cemaatinin yalnızca önünde namaz kıldıran kişi değildir. Aynı zamanda onların sevincine ve üzüntüsüne ortak olabilen, ihtiyaçlarını fark eden, insanları bir araya getirebilen kişidir.

Camiye gelen bir vatandaşa selam vermek, hâlini hatırını sormak, hastasını ziyaret etmek, cenazesinde yanında olmak, gencine sahip çıkmak din hizmetinin önemli parçalarıdır.

Bazen bir insanın ihtiyacı uzun bir vaaz değil, samimi bir selamdır.

Bazen bir yaşlının beklediği şey bir nasihat değil, kendisine gösterilen vefadır.

Peygamber Efendimizin örnekliğinde insanlarla güzel ilişki kurmanın, merhametli ve güler yüzlü olmanın ne kadar önemli olduğunu görüyoruz.

Öyleyse şu soruyu sormak gerekir:

Cemaatin imamına ulaşamadığı, imamın da cemaatini tanımadığı bir yerde nasıl bir gönül bağı kurulabilir?

5. KUR’AN ÖĞRETMEK BİR YÜK MÜ, BİR EMANET Mİ?

Çocuklara Kur’an öğretmek, dinî bilgilerini geliştirmelerine yardımcı olmak din hizmetinin en önemli alanlarından biridir.

Ancak bazı yerlerde çocuklara yönelik Kur’an eğitiminin yalnızca ek ders ücreti karşılığında yapılmak istendiği, ücret bulunmadığında bu hizmetin bir yük gibi görüldüğü yönünde şikâyetler var.

Elbette din görevlisinin emeği karşılıksız görülmemeli, çalışma şartları ve hakları korunmalıdır. Fakat din eğitimi gibi önemli bir hizmeti yalnızca ek ders ücretine indirgemek de doğru değildir.

Bir çocuğun Kur’an öğrenmesine vesile olmak, ona güzel ahlakı anlatmak, dinini doğru kaynaklardan tanıtmak büyük bir sorumluluktur.

Burada mesele, emeğin karşılığını vermemek değil; hizmet anlayışını yalnızca maddi karşılığa bağlamamaktır.

6. MİNBERDE KARDEŞLİK, GÜNLÜK HAYATTA KIRGINLIK VE HUSUMET

Belki de üzerinde en fazla düşünmemiz gereken konulardan biri budur.

Birbirine kardeşliği anlatan, birlik ve beraberliği öğütleyen bazı din görevlilerinin kendi aralarında ciddi anlaşmazlıklar yaşadığı, dedikoduya, gıybet ve iftiraya başvurduğu, hatta tartışmaların hakaret ve kavga boyutuna ulaştığı yönünde duyumlar var.

Bunlar doğruysa son derece üzücü ve kabul edilemez davranışlardır.

Bir insan minberde kardeşlikten söz ederken kendi meslektaşının hukukunu çiğniyorsa, insanlara güzel ahlakı anlatırken kendi davranışlarında bunun tersini sergiliyorsa burada ciddi bir tutarsızlık vardır.

Yüce Allah, Saff suresinin 2 ve 3. ayetlerinde şöyle buyurur:
“Ey iman edenler! Yapmayacağınız şeyleri niçin söylüyorsunuz? Yapmayacağınız şeyleri söylemeniz Allah katında büyük bir gazap gerektirir.”

Cuma suresinin 5. ayetinde ise kendilerine Tevrat yüklenip de onun gereğini yerine getirmeyenler üzerinden, bilginin sorumluluğunu taşımamanın çarpıcı bir örneği verilir.

Bu ayetleri başkalarını aşağılamak için değil, önce kendimize bakmak için okumalıyız.

Çünkü bilgi, davranışa dönüşmediğinde insanın omuzlarında taşınan bir yük hâline gelebilir.

Minberde anlatılan kardeşlik, caminin merdivenlerinde de yaşanmalıdır.

7. MÜFTÜLÜKLERİN DENETİM VE REHBERLİK SORUMLULUĞU

Burada yalnızca din görevlilerini değil, onları yönlendirmek ve denetlemekle sorumlu kurumları da konuşmalıyız.

Bir camide sürekli aksaklık yaşanıyorsa, cemaat şikâyetlerini dile getiriyorsa, görev ihmali iddiaları yıllardır devam ediyorsa ilgili müftülükler ne yapıyor?

Denetim yalnızca evrak üzerinden mi yürütülüyor?

Cemaatin şikâyetleri dinleniyor mu?

Din görevlilerine rehberlik ediliyor, eksikleri konusunda yardımcı olunuyor mu?

Elbette denetim yalnızca ceza vermek değildir. Denetim; eksikliği görmek, sorunu çözmek, çalışanı desteklemek ve hizmet kalitesini yükseltmektir.

Ancak hiçbir denetimin olmadığı veya şikâyetlerin karşılıksız kaldığı yönünde bir kanaat oluşursa bu, kuruma duyulan güveni de zedeler.

8. CAMİLERDE TEMİZLİK, GÖREVLİLER VE YETKİ SINIRLARI

Camilerde temizlik elbette vazgeçilmezdir. Temiz bir ibadet ortamı hem cemaatin hakkı hem de dinimizin önem verdiği bir konudur.

Ancak bazı camilerde temizlik görevlilerinin görev ve yetki sınırlarının belirsizleştiği; namaz düzeni, ışıklandırma, havalandırma, pencere ve benzeri konularda cemaatle veya din görevlileriyle sorunlar yaşandığı yönünde şikâyetler duyuluyor.

Burada yapılması gereken, kimseyi hedef göstermek değil; görev tanımlarını açıkça belirlemek, herkesin sorumluluğunu bilmesini sağlamaktır.

Caminin düzeninden, ibadet ortamından ve hizmetin yürütülmesinden kimlerin hangi ölçüde sorumlu olduğu açık olmalıdır.

Cami, tartışmaların değil huzurun mekânı olmalıdır.

9. CAMİ TUVALETLERİ ÜCRETLİ OLMALI MI?

Özellikle yaşlılar, dar gelirli vatandaşlar, çocuklar, hastalar ve acil ihtiyacı olan insanlar açısından cami tuvaletlerinin ücretli olması ciddi bir sorun oluşturabiliyor.

Camiye gelen bir insanın en temel ihtiyacını karşılamak için ücret ödemek zorunda kalması doğru mudur?

Elbette temizlik, su, elektrik ve personel giderleri vardır. Bunların karşılanması gerekir. Ancak bu giderlerin çözümü, temel ihtiyaç için camiye gelen vatandaştan ücret almak mı olmalıdır?

Belediyeler, müftülükler ve ilgili kurumlar iş birliği yaparak ücretsiz, temiz ve düzenli tuvalet hizmeti sunmanın yollarını aramalıdır.

İnsanların en temel ihtiyaçlarından biri olan temizlik hizmeti, imkânlar ölçüsünde herkes için erişilebilir olmalıdır.

10. ÂLİMLER VE YÖNETİCİLER: TOPLUMUN İKİ ÖNEMLİ SORUMLULUK MAKAMI

Halk arasında ve bazı kaynaklarda Peygamber Efendimize nispet edilerek aktarılan şöyle bir söz vardır:
“İki sınıf insan vardır ki onlar düzelirse toplum düzelir; onlar bozulursa toplum bozulur: Âlimler ve yöneticiler.”

Bu sözün hadis olarak nakledildiği bilinmekle birlikte, hadis âlimlerinin değerlendirmelerinde rivayetin sıhhati konusunda ciddi ihtilaf ve zayıflık hükümleri bulunmaktadır. Bu nedenle onu kesin sahih hadis diye sunmak doğru olmaz. Ancak ifade ettiği toplumsal sorumluluk üzerinde düşünmeye değer bir hikmet taşır.

Çünkü bilgi sahibi olanın sorumluluğu büyüktür. Yetki sahibi olanın da sorumluluğu büyüktür.

Bir din görevlisinin sözü, davranışı ve ahlakı toplum üzerinde etki bırakır. Bir yöneticinin adaleti veya adaletsizliği de toplumun düzenini etkiler.

Yüce Allah Nisa suresinin 58. ayetinde emanetlerin ehline verilmesini ve insanlar arasında hükmedildiğinde adaletle hükmedilmesini emreder.

Öyleyse din hizmetinde bulunanlar da yöneticiler de kendilerine emanet edilen görevin hakkını vermelidir.

Makam, unvan ve bilgi insanı büyütmez; insanı büyüten, bunların hakkını verebilmektir.

11. İSLAM ÂLİMLERİNİN ÖĞRETTİĞİ EN ÖNEMLİ ŞEY: ÖNCE KENDİNİ DÜZELTMEK

İslam düşünce geleneğinde ilmin yalnızca öğrenilmesi değil, yaşanması da önemsenmiştir.

İmam Gazâlî'nin eserlerinde de ilmin ahlak ve amel ile tamamlanması gerektiği üzerinde durulur. Bir insanın bildiği hakikatleri kendi hayatına taşımaması, ilmin asıl gayesinden uzaklaşması demektir.

Bir öğretmen anlattığı ahlakı yaşamalı, bir yönetici savunduğu adaleti uygulamalı, bir din görevlisi minberde anlattığı kardeşliği kendi hayatında göstermelidir.

Burada en önemli ölçü şudur:

İnsanlara ne söylediğimiz kadar, söylediklerimizin ne kadarını yaşadığımız da önemlidir.

Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurur:
“Müslüman, diğer Müslümanların elinden ve dilinden emin olduğu kimsedir.” (Buhârî, Îmân; Müslim, Îmân)

Bu ölçüyü yalnızca cemaatten değil, din hizmeti sunan herkesten beklememiz gerekir.

12. ÖNCE KENDİMİZE SORALIM: CAMİLERİMİZİ NE KADAR SAHİPLENİYORUZ?

Bütün sorumluluğu din görevlilerine veya müftülüklere yüklemek de doğru değildir.

Cami yalnızca imamın değil, bütün Müslümanların ortak değeridir.

Cemaat camiyi temiz tutmalı, kamu malına zarar vermemeli, görevlilerin emeğine saygı göstermeli, sorunları dedikodu ve hakaretle değil, uygun yollarla dile getirmelidir.

Din görevlileri görevlerini hakkıyla yapmalı, müftülükler denetim ve rehberlik görevlerini yerine getirmeli, Diyanet de sahadan gelen eleştiri ve önerileri dikkate almalıdır.

Yani bu mesele tek taraflı değildir. Herkesin sorumluluğu vardır.

SON SÖZ: CAMİLERİMİZİN KAPILARI DA GÖNÜLLERİMİZ DE AÇIK OLSUN

Allah’ın mescitlerini imar etmek yalnızca duvarlarını yükseltmek, kubbelerini süslemek ve minarelerini inşa etmek değildir.

Yüce Allah, Tevbe suresinin 18. ayetinde mescitleri imar edenlerin iman eden, namazı dosdoğru kılan ve zekât veren kimseler olduğunu bildirir.

Bir camiyi asıl imar eden; orada kılınan namaz, okunan Kur’an, öğrenilen ilim, yaşanan güzel ahlak ve kurulan kardeşliktir.

Bir caminin kapısı kapalıysa insan oraya giremez. Bir din görevlisinin gönlü kapalıysa insan derdini anlatamaz. Bir kurum eleştiriye kapalıysa eksiklerini göremez.

Bizim istediğimiz kimseyi kırmak, küçük düşürmek veya bütün din görevlilerini aynı kefeye koymak değildir.

Bizim istediğimiz; camilerimizin daha canlı, din görevlilerimizin daha ulaşılabilir, müftülüklerimizin daha duyarlı, denetim mekanizmalarının daha etkili olmasıdır.

Çocukların Kur’an öğrendiği, gençlerin kendilerine rehber bulduğu, yaşlıların huzurla vakit geçirdiği, yolcuların kapısını çalabildiği, dertlilerin teselli bulduğu camiler istiyoruz.

Unutmayalım ki camiler yalnızca namaz vakitlerinde hatırlanacak mekânlar değildir. Onlar hayatın içindedir; hayatın merkezinde olmalıdır.

Bir imamın görevi yalnızca cemaate namaz kıldırmak değil, cemaatin gönlünde de yer bulabilmektir.

Bir müftülüğün görevi yalnızca personel işlemlerini yürütmek değil, din hizmetinin niteliğini yükseltmektir.

Bir kurumun büyüklüğü, yalnızca personel sayısıyla değil, insanlara dokunabildiği ölçüyle anlaşılır.

Öyleyse gelin, önce kendimizden başlayalım.

Eksiklerimizi görelim, yanlışlarımızı düzeltelim, birbirimizi incitmeden uyaralım. Çünkü din hizmeti ihmale bırakılmayacak kadar önemli, insan gönlü de kırılmayacak kadar kıymetlidir.

Camilerimizin kapıları açık, görevlilerimizin gönülleri açık, hizmetimiz samimi, sözümüz ve davranışımız bir olsun.

KÖŞE YAZISI: Abdullah İSLAMOĞLU

Muhabir: Mehmet İkram Kartal