Araştırma ve Derleme: Musa ÇELEBİ
-
Osmanlı tahrir defterlerinde “Behramki” adıyla geçen yerleşimin, 1526 yılında önemli bir merkez olduğu belirtiliyor. Kayıtlarda bölgede buğday, arpa ve pamuk üretimi yapıldığı, yerleşimin ekonomik açıdan gelişmiş bir köy konumunda bulunduğu ifade ediliyor.
Araştırmalara göre 1540 yılında Hasan Kethüda’nın öncülüğünde Behramki’nin yeniden imar edildiği ve yerleşimin büyümesine katkı sağlandığı belirtiliyor.
1814’te büyük kırılma (Bahremki isyanı sonrası çatışma)
Osmanlı arşivlerinde yer alan 1814 tarihli belgelerde, Behramki çevresinde yaşanan güvenlik olayları ve çatışmalara ilişkin kayıtlar bulunuyor. Belgelerde, bölgede faaliyet gösteren bazı gruplara yönelik Osmanlı kuvvetlerince askerî harekât düzenlendiği ve bu süreçte Behramki’nin (Tepe) de ağır şekilde etkilendiği aktarılıyor.
Araştırmalarda, bu olayların ardından ilk yerleşimin dağıldığı ve bölgenin uzun süre eski canlılığını kaybettiği ifade ediliyor.
Bahremki (Tepe) Yaklaşık 1814’ten sonra 40 yıl sonra yeniden kuruldu
Yerel araştırmalara göre, ilk yerleşimin dağılmasının ardından bugünkü Tepe Mahallesi’nin temelleri yaklaşık şimdi ki Tepe Li aileler 1846 yıllarında yeniden atıldı. Osmanlı kayıtlarında 1856 yılında Behramki’nin (Tepe’nın) yeniden iskân edildiğine ilişkin bilgiler yer alırken, böylece Tepe’nin ikinci kez kurulduğu değerlendiriliyor.
Tepe Mahallesi’nin aşağı kesiminde, ilk Bahremki (Tepe) yerleşimine ait olduğu değerlendirilen eski bir mezarlık bulunmaktadır. Ancak günümüzde Tepe’de yaşayan birçok kişi bu mezarlığın ilk yerleşimcilere (1526) ait olduğunu söylemektedirler.
Bu nedenle bazı araştırmacılar, bugünkü Tepe Mahallesi’nin iki farklı kuruluş dönemine sahip olduğunu ifade etmektedir.
Tepe’nin arazi varlığı başlangıçta yaklaşık 12 bin dönüm iken, Ziyaret bölgesinin arkasında bulunan Kılıkı topraklarının, köyde yaşananların olmaması ardından, Tepe’den dört aile tarafından Osmanlı Tapu kayıtları üzerinden Ziyarettepe (piştagır) toprakları satın alındığı belirtilmektedir.
Bu satın almanın ardından Tepe’nin toplam arazi varlığının yaklaşık 24 bin dönüme ulaştığı ifade edilmektedir..
Cumhuriyet döneminde “Tepe” adını aldı
Cumhuriyet döneminde “Tepe” adıyla resmî kayıtlara geçen yerleşim, uzun yıllar nahiye ve bucak merkezi olarak hizmet verdi. 1992 yılında belde statüsü kazanan Tepe, 2014 yılında yürürlüğe giren Büyükşehir Yasası ile mahalle statüsüne dönüştürüldü.
33 köyün merkeziydi
Tepa Barava, tarih boyunca yalnızca bir yerleşim yeri olmadı. Aluç, Koğuk, Topraklı (Hillan), Balcılar, Ağıllı, Akköy, Şahintepe, Keberli, Kurudere, Güzelköy, Meydanlık, Tepecik ve çok sayıda yerleşim uzun yıllar bu merkeze bağlı olarak yönetildi.
Bölge, tarımsal üretimi, sosyal yapısı ve kültürel zenginliğiyle Bismil’in en önemli yerleşim merkezlerinden biri olarak öne çıktı.
Geçmişten geleceğe uzanan miras
Bugün Dicle Nehri’nin bereketli topraklarında yaşamını sürdüren Tepe Mahallesi, yüzyıllar boyunca yaşanan tüm değişimlere rağmen tarihî kimliğini korumaya devam ediyor.
Araştırmacılar, Osmanlı arşivleri ile bölgedeki tarihî kayıtların daha kapsamlı incelenmesinin, Tepa Barava’nın geçmişine ışık tutacağını ve Bismil’in tarihine ilişkin yeni bilgilerin ortaya çıkmasına katkı sağlayacağını belirtiyor.
