İlçe ekonomisi tarıma dayanmaktadır. Geniş alanı kaplayan tarım arazilerinin yaklaşık yarısından fazlası sulanabilmektedir. Bismil ilçesi GAP sulama projeleri içinde önemli bir yer tutmakta, ilçenin tamamına yakını sulama projeleri kapsamında kalmaktadır.
Sulama projelerinin hayata geçmesi durumunda üretim miktarının yaklaşık 3 kat artması beklenmektedir.
Bismil İlçesinde üretilen sırasıyla mısır, mercimek, pamuk, arpa ve buğday Diyarbakır içinde önemli bir paya sahipken; ilçede üretilen mısırın ülke toplam üretimi içinde % 1,4’lük, mercimeğin % 8’lik ve pamuğun da % 8,3’lük pay alması dikkate değerdir.
Bismil ekonomisi, Mezopotamya’nın en verimli toprakları üzerinde kurulu olması nedeniyle temel olarak tarım ve tarıma dayalı sanayi üzerine şekillenmiş bir yapıya sahiptir. 2026 yılı itibarıyla ilçenin ekonomik portresini şu ana başlıklarla özetleyebiliriz:
1. Tarımsal Üretimin "Kalbi"
Bismil, Türkiye'nin pamuk ve mısır üretim merkezlerinden biridir. Topraklarının verimliliği sayesinde üretim hacmi oldukça yüksektir.
- Pamuk (Beyaz Altın): Diyarbakır genelindeki pamuk üretiminin yaklaşık %50'den fazlası tek başına Bismil'de gerçekleştirilmektedir. 2025-2026 sezonu verilerine göre, 400 bin dekarın üzerinde bir alanda pamuk ekimi yapılmaktadır.
- Mısır: İlçede mısır verimi Türkiye ortalamasının üzerindedir. Dekar başına alınan verim, modern tarım teknikleriyle birlikte 1.150 kg ile 1.800 kg arasında değişebilmektedir.
- Sürdürülebilirlik: Son dönemde iklim kriziyle mücadele kapsamında "Tarımda Kendi Kendine Yeten Bismil" gibi projelerle damla sulama ve döngüsel ekonomi modellerine geçiş hızlanmıştır.
2. Sanayi ve İstihdam: OSB Hamlesi
İlçenin sadece bir tarım kenti değil, bir sanayi merkezi olması yolunda en büyük adım Bismil Organize Sanayi Bölgesi (OSB) projesidir.
- Yatırımcı Talepleri: 2025 sonu itibarıyla OSB için ön talep başvuruları alınmaya başlanmıştır. Gıda, tekstil ve mobilya imalatı gibi sektörlerin önceliklendirildiği bu bölgenin, binlerce kişiye istihdam sağlaması beklenmektedir.
- Mevsimlik Göçün Önlenmesi: OSB'nin tam kapasiteyle faaliyete geçmesi, ilçedeki işsizlik oranını düşürerek vatandaşların başka bölgelere mevsimlik işçi olarak gitme ihtiyacını azaltmayı hedeflemektedir.
3. Ticaret ve Sanayi Altyapısı
Bismil’de sanayi faaliyetleri şu an için büyük oranda tarımsal ürünlerin işlenmesine dayanmaktadır:
- Çırçır ve Yağ Fabrikaları: Pamuğun işlendiği 18'den fazla çırçır ve yağ fabrikası bölgedeki en aktif sanayi birimleridir.
- Hayvancılık ve Süt: Bölgede modern hayvancılık tesisleri ve süt kooperatifleri de ekonomik döngüye katkı sunmaktadır.
Sanayileşme Durumu
Özellikle tarıma dayalı sanayide gelişme potansiyeli bulunan Bismil İlçesinde, sanayi son yıllarda gelişmesini hızlandırmıştır.
Bismil’in Tarıma Dayalı Sanayi sitesine (OSB) ihtiyaç bulunmaktadır.
Yapılan mülakatlardan alınan bilgilere göre; ilçe merkezinde 150 işyeri ve Küçük Sanayi Sitesinde 184 işyeri mevcuttur. Metal İşleri Küçük Sanayi Sitesi Kuruldu.
Bismil İlçesinde 1 adet sanayi sitesi bulunmakta; doluluk oranı % 100 olan KSS’de 194 işyeri bulunmakta ve İlave KSS alanı için hazırlıklar sürdürülmektedir.
Bismil’in Kültür ve Turizm durumu
Bismil İlçesi’nde 43 adet arkeolojik sit alanı ve 4 adet tescilli yapı bulunmaktadır. İlçede çok sayıda höyük yer almaktadır. İlçe, yerleşmeler tarihi ve uygarlıkların gelişimi konusunda büyük önem taşımaktadır. Bismil İlçesi sınırları içinde bulunan Körtiktepe 12.425 yıl öncesi yani (M.Ö. 10.400), dünya medeniyet tarihi açısından çok önemli ve eşsiz bir yere sahiptir.
30 binden fazla eser müzeye taşındı.
Yerleşik düzene geçişin başlarında neolitik dönemi ile yerleşme ve barınma sorunlarını çözmüş, sosyal statülerin gelişmiş olduğu bir medeniyetin izlerini bugüne taşımaktadır.
İlçede yer alan Ziyaret tepe ve Üçtepe Höyüğünde, İlk Tunç Çağı’ndan Roma Dönemi’ne kadar uzanan 13 yapı katı ortaya çıkarılmıştır. Ziyarettepe ve Üçtepe kazıları bazı höyükler Asur medeniyeti tarihi açısından önemli arkeolojik alanlardır. Bunların yanında Hakemi Use Höyüğü, Salattepe ve 15 yerde höyüklerin kazıları bulunmaktadır.
İlçe doğal yapısı ile de öne çıkmaktadır. Dicle Nehrinde, Göçmen kuşların yaşadığı alanların bulunduğu İlçede “kuş gözlemciliği” potansiyeli mevcuttur. İlçe leyleklerin üreme ve yaşama alanlarını içinde barındırmaktadır. İlçenin doğa ve kültür turizmi potansiyeli bulunmaktadır. Ancak ilçede turizm ve turizme bağlı altyapı ve hizmetler henüz gelişmemiştir.
Önemli sorunlar Alt yapı ve üst yapı ve İmar ve kentleşme sorunu;
ALTYAPI
İlçe ulaşım ağına karayolu ve demiryolu sistemleri ile bağlanmaktadır. Bunun yanında Diyarbakır’da bulunan havaalanı ilçeye 49 km uzaklıktadır. İlçede Diyarbakır ve Batman arasında gerçekleşen minibüs ve otobüs seferlerinden faydalanılmaktadır.
İlçenin içme suyu projesi 1996 yılında onaylanmış olup, işletmeye 2003 yılında açılmıştır. İçme suyu, derin kuyulardan temin edilmekte ve şebeke ana besleme depolarına terfi ile iletilmektedir.
İller Bankası, ilçenin kanalizasyon projesini ve inşaatını kredilendirip yürütmüştür.
İlçedeki mevcut kanalizasyon şebekesi, 1997 yılında inşa edilmeye başlanmış ve 2003 yılında yılda şimdiki halini almıştır.
BİSMİL’İN İLK İSMİ BASMİL İDİ
Bismil 1930 yılına kadar köy idi. Basmil köyü Cemiloğlu ailesine ait Osmanlı kayıtlarında Bismil ismi; Basmil olarak geçiyor. Bismil merkez kuruluşu, Tepe 500 yıl kurulmuş, Bismil merkez 384 yıl kurulmuştur.
Bismil, 1932 yılında Bakacak (Seyithasan) Bucağının Bismil'e taşınması kendisine bağlı 74 köy ve 889 nüfusu ile ilk Nahiye Müdürlüğü kurulmuş oldu.
İlçe bu statüsünü 1936 yılına kadar sürdürmüş olup, bu tarihten sonra 3197 sayılı yasa ile Diyarbakır’ın altıncı ilçesi olmuştur. Ankara’da ilçe kurulum komisyonu Basmil ismini BİSMİL olarak değiştirdi.
İlçe statüsüne geçtiği 1936 yılında ilçenin ilk ve tek mahallesi Dicle Mahallesi iken 1937 yılındaki kurulan Altıok Mahallesi ile ilçede mahalle sayısı ikiye ulaşırken, Daha sonraki yıllarda Bozkurt ve Akpınar adında iki mahalle daha teşekkül etmiştir. İlçenin Dicle nehri su taşkınları yaşanmış, nehrin kenarında bulunan yerleşim yerleri ve sakinleri ilçe merkezine taşınmış ve mahalle sayılarında artış olmuştur.
Dicle nehrinin 1952 yılında taşması sonucunda Kurtuluş Mahallesi adında yeni bir mahalle daha oluşmuştur.
1963 yılında Dicle Nehrinin tekrar taşması ve evleri yıkılan vatandaşlar için Fatih Mahallesi adı altında yeni bir mahalle daha oluşmuştur.
Daha sonra İlçeye gelen yoğun göç sonucunda Dumlupınar, Şentepe, Esentepe, Sanayi, Tekel, Seyrantepe adında mahalleler oluşmuştur.
YENİ İMAR PLANINA İHTİYAÇ VARDIR.
Bismil düz bir ovada 11.000 metrekare (11 bin dönüm) alanda ilçe merkezi kuruldu. 1936 yılından 2026 yılına kadar 90 yıldır ne imarı planı ne de 18. Madde uygulaması daha yapılmamıştır. Bismil yeni imar planına ihtiyaç vardır.
Bismilin Altıok, Fatih ve Kurtuluş mahallelerin imarı planı Belediye imar müdürlüğü değil, Dicle mahallesine su basması sonucu, iskan bakanlığı Diyarbakır il müdürlüğü yapılmıştır.
Aynı durum Tepe beldesi içinde geçerlidir. Tepe Yeşilova mahallesi Tepe aşağı mahalleye su basması sonucu, iskan müdürlüğü tarafında planlı evler yapılmıştır.
Planlı ve sağlıklı kentleşmenin sağlanması, afet risklerinin önüne geçilmesi için ne yapılmalı?
-Planlı kentleşmenin sağlanması, kaçak ve çarpık yapılaşmanın önüne geçilmesi
- Mevcut yapı stokunun afet (deprem, taşkın-sel… vb) risklerininölçülmesi ve kentsel ve kırsal alanlarda gerekli önlemlerin alınması,
- Dicle Nehri dere ıslahının gerçekleştirilmesi ve sahil şeridininçevre düzenlemesi yapılarak kente kazandırılması
- Sosyal ve kültürel donatı alanlarının artırılması
- Kişi başına düşen yeşil alan miktarının artırılması, yeni parklar,çocuk oyun alanları ve mesire alanları oluşturulması
- Yürüyüş, koşu ve bisiklet yollarının yapılması
- İlçede yeni Meyve-Sebze Hali ve Ticaret Borsasının açılması
Kırsal Köy alanların geliştirilmesi için ne yapılmalı?
- Kırsal alanda altyapı ve yaşam kalitesinin artırılması
- Sağlıklı içme suyu temini ve kanalizasyon altyapılarının tamamlanması
- Okulların düzenli bakımı, hijyen ve sağlık koşullarının iyileştirilmesine yönelik çalışmalar yapılması,
DEVAMI BÖLÜM 4^TE
