Diyarbakır'ın Bismil ilçesinin geçmişine ilişkin halk arasında anlatılan rivayetler, bölgenin tarihine dair dikkat çekici bilgiler içeriyor. Kesin tarihi belgelerle doğrulanmamış olsa da kuşaktan kuşağa aktarılan anlatımlara göre, yaklaşık İran tarafından gelen köle tacirleri, bugünkü Kurmuşlu Mahallesi yakınlarında konakladı.
Rivayete göre, burada köleler tarafından başlatılan bir isyan sonucunda köle tacirleri etkisiz hale getirildi. Kafilede bulunan bazı insanların ise bölgede kalarak uzun yıllar boyunca hayvancılık ve balıkçılıkla geçimlerini sürdürdüğü anlatılıyor. Bu yerleşimin, günümüzde kalıntıları bulunan eski mağara ve köprünün bulunduğu mevkide olduğu ifade ediliyor.
Anlatımlara göre, Dicle Nehri'nin zaman içerisinde yatağını sık sık değiştirmesi nedeniyle ilk yerleşim alanları zarar gördü.
Bismil eski adı Osmanlı kayıtlarda BASMİL olduğu, 1936 yılında Diyarbakır 6. İlçesi olunca, BASMİL yerine BİSMİL adını aldı
