ÖĞRETİM CAN ÇEKİŞİYOR!
Bir neslin geleceği gözlerimizin önünde kaybolurken biz ne yapıyoruz?
Bir toplumun geleceği, yalnızca okullarının binalarıyla, sınıflarındaki akıllı tahtalarla, sıralarıyla, kitaplarıyla ölçülmez. Asıl mesele, o sıralarda oturan çocukların ne öğrendiği, öğretmenlerin ne kadar emek verdiği, velilerin ne kadar sorumluluk aldığı ve bütün bunların bir vicdanla buluşup buluşmadığıdır.
Bugün dönüp eğitimimize baktığımızda kendimize şu soruyu sormamız gerekiyor: Biz gerçekten çocuklarımızı geleceğe mi hazırlıyoruz, yoksa onların geleceğini sürekli bir sonraki güne mi erteliyoruz?
1. Yarınlara ertelenen bir gelecek
Özellikle lise son sınıfa gelen bazı öğrenciler, dokuzuncu, onuncu ve on birinci sınıfta öğrenmeleri gereken konuları yıllarca erteliyor. Sonra on ikinci sınıfta birdenbire her şeyi yetiştirmek istiyorlar. Dört yılın sorumluluğunu birkaç aya sığdırmaya çalışıyorlar.
Oysa hayat böyle işlemiyor. Tohum ekmeden hasat beklenmez. Emek vermeden başarı, hazırlanmadan gelecek beklenmez.
Bugün yapılması gerekeni yarına bıraka bıraka yarınlarımızı tüketiyoruz. Öğrenci çalışmayı erteliyor, veli takibi erteliyor, öğretmen bazen sorumluluğunu erteliyor. Sonra herkes aynı soruyu soruyor: Bu çocuklar neden başarılı olamıyor?
Belki de önce kendimize sormalıyız: Biz onların başarısı için bugün ne yaptık?
2. Büyümek başka, olgunlaşmak başka
Yaş ilerliyor, sınıflar yükseliyor; fakat her zaman aynı oranda olgunlaşma gerçekleşmiyor.
Bazı öğrenciler saygısızlığı özgüven, kabalığı cesaret, sorumluluktan kaçmayı özgürlük sanabiliyor. Ailesini, öğretmenini, okulunu küçümseyebiliyor. Dersin ortasında uyumayı, derse katılmamayı, verilen emeği hiçe saymayı sıradanlaştırabiliyor.
Oysa özgüven, başkasını küçültmek değildir. Güçlü olmak, insanları kırmak değildir. Büyük olmak, önce sorumluluk alabilmektir.
Bir öğretmenin anlattığı dersi dinlemek, bir anne babanın nasihatini dikkate almak, okulun kurallarına uymak insanın değerinden bir şey eksiltmez. Tam tersine, insanı büyütür.
3. Dershaneye gitmek başarı, okula gitmek mecburiyet mi?
Bugün bazı öğrencilerde şöyle bir düşünce oluşmuş durumda: Dershaneye gitmiyorsam eksik kalırım. Hatta dershaneye gitmemek utanılacak bir durum gibi görülebiliyor.
Peki, okulun sunduğu imkânları ne kadar kullanıyoruz?
Sınıflar, öğretmenler, akıllı tahtalar, internet, bilgisayarlar, ücretsiz ders kitapları, aydınlatma, ısınma ve soru çözümü için ayrılan zamanlar… Bütün bunlar öğrencinin öğrenmesi için var.
Bunların kıymetini bilmeden başka kapılarda çözüm aramak ne kadar doğru?
Elbette dershaneler ve özel kurslar faydalı olabilir. Fakat hiçbir kurum, öğrencinin kendi gayretinin yerini tutamaz. Üstelik bir eğitim ortamı, yalnızca adıyla eğitim ortamı olmaz. Orada geçirilen zaman gerçekten öğrenmeye ayrılmıyorsa, bir araya gelmek tek başına başarı getirmez.
İnsanın önce elindekinin kıymetini bilmesi gerekir.
4. Kitabın kapağını açmadan yeni kitapların peşine düşmek
Öğrencinin önünde devletin ücretsiz sunduğu ders kitapları duruyor. Fakat bazı öğrenciler bu kitapları yeterince incelemeden, çözmeden, anlamadan yeni kaynaklar alıyor.
Elbette farklı kaynaklardan yararlanmak güzeldir. Ancak kaynak çoğaltmak, öğrenmeyi çoğaltmak değildir.
Bir kitabı gerçekten anlayarak bitirmek, on kitabı yalnızca masanın üzerinde biriktirmekten daha değerlidir.
Sorun bazen kaynak eksikliği değil, eldeki kaynağı kullanma alışkanlığının eksikliğidir. Öğrencinin ihtiyacı her zaman yeni bir kitap değil; bazen disiplin, sabır ve istikrardır.
5. Öğretmenin sorumluluğu: Sadece sınıfa girmek yeterli mi?
Eğitimde sorumluluk yalnızca öğrencinin omuzlarında değildir. Öğretmenin de kendisine sorması gereken sorular vardır.
Derse hazırlıklı geliyor muyum? Zamanında sınıfta mıyım? Öğrencimin öğrenip öğrenmediğini takip ediyor muyum? Dersin ortasında ilgisini kaybeden, uyuyan, dersten kopan öğrenciyi yeniden kazanmak için çaba gösteriyor muyum?
Elbette bütün öğretmenleri aynı kefeye koymak haksızlık olur. Büyük fedakârlıklarla çalışan, öğrencisi için gecesini gündüzüne katan öğretmenlerimiz var. Fakat iyi örneklerin varlığı, eksikleri görmezden gelmemizi gerektirmez.
Öğretmenlik yalnızca bir konuyu anlatmak değildir. Bazen bir öğrencinin gözündeki umutsuzluğu fark etmek, bazen anlamadığı konuyu yeniden anlatmak, bazen de ona başarabileceğini hissettirmektir.
Bir çocuğun geleceği söz konusuyken, “Ben anlattım, gerisi beni ilgilendirmez.” diyebilir miyiz?
6. Rehberlik var, peki gerçekten yol gösteren var mı?
Öğrencinin yalnızca deneme sonuçlarını, netlerini ve sınav sıralamasını takip etmek yeterli değildir.
Onun neden çalışmadığını, neden ertelediğini, neden dersten uzaklaştığını, neden kendisini yetersiz hissettiğini de anlamak gerekir.
Rehberlik, yalnızca bir çizelge doldurmak veya görüşme kaydı tutmak değildir. Bir öğrenciyi tanımak, onun ihtiyacını fark etmek ve doğru zamanda yanında olabilmektir.
Bazı öğrenciler başarı istiyor ama başarının gerektirdiği emeği istemiyor. Yorulmadan kazanmak, çalışmadan yükselmek, sorumluluk almadan sonuç elde etmek istiyor.
Oysa rehberlik, öğrencinin yalnızca hoşuna gidecek şeyleri söylemek değildir. Gerektiğinde ona gerçeği, incitmeden ama açıkça gösterebilmektir.
7. Kurallara uyan öğrenci, kurallara uymayanın gölgesinde kalmamalı
Okulda kuralların amacı öğrenciyi cezalandırmak değil, eğitim ortamını korumaktır.
Devamsızlık, ders düzeni, sorumluluklar ve okul kuralları konusunda tutarlı davranılmadığında öğrenciler arasında adalet duygusu zedelenebilir.
Kurallara uyan, dersine devam eden, görevlerini yerine getiren öğrenci kendisini değersiz hissetmemelidir. Kurallara uymayanın sürekli hoşgörüyle karşılandığı düşüncesi, diğer öğrencilerin gayretini de kırabilir.
Çocuklara adaleti anlatıp okulda adalet duygusunu yaşatamazsak, anlattıklarımızın ne kadar karşılığı olur?
8. Veli nerede, öğrenci nerede, öğretmen nerede?
Eğitimde herkesin şikâyeti var.
Öğrenci öğretmenden, öğretmen öğrenciden, veli okuldan, okul veliden şikâyet ediyor. Herkes bir başkasının eksikliğini anlatıyor.
Peki, kendi sorumluluğumuzu ne kadar konuşuyoruz?
Bir anne baba çocuğunun yalnızca sınav sonucunu değil, günlük alışkanlıklarını da takip ediyor mu? Çocuğuyla gerçekten konuşuyor mu? Onun kimlerle vakit geçirdiğini, neler düşündüğünü, hangi zorlukları yaşadığını merak ediyor mu?
Öğrenci, kendisine sunulan imkânların kıymetini biliyor mu? Öğretmen, mesleğinin sorumluluğunu taşıyor mu? Yönetici, eğitim ortamının niteliğini artırmak için gereken çabayı gösteriyor mu?
Eğitim, bir kişinin tek başına başarabileceği bir iş değildir. Herkesin kendi payına düşeni yapması gerekir.
9. Başarı istemeden önce emek, hak istemeden önce sorumluluk
Herkes başarılı olmak istiyor. Herkes iyi bir gelecek, güzel bir meslek, saygın bir hayat istiyor.
Bunlar elbette güzel istekler. Fakat insan kendisine şu soruyu sormalı: İstediğim hayat için bugün ne yapıyorum?
Sorumluluk almadan hak aramak, emek vermeden başarı beklemek, görevini yerine getirmeden başkalarından fedakârlık istemek ne kadar adil?
Bir öğrencinin en büyük kazanımı yalnızca yüksek bir sınav puanı değildir. Dürüstlük, çalışma ahlakı, saygı, sabır, adalet ve vicdan da eğitimin ayrılmaz parçalarıdır.
Çünkü bilgili olmak başka, o bilgiyi insanlık için kullanabilecek bir karaktere sahip olmak başkadır.
10. Bir nesli kaybetmeden önce kendimize gelelim
Bugün belki de en çok ihtiyacımız olan şey, birbirimizi suçlamayı bırakıp aynaya bakabilmektir.
Bir öğrencinin hayatında öğretmenin, bir öğretmenin hayatında öğrencinin, bir çocuğun hayatında ailesinin, bir ailenin hayatında okulun izi vardır.
Bir çocuğa yıllarca sorumluluk vermeyip sonra neden sorumsuz olduğunu sormak kolaydır. Bir öğrenciyi dinlemeden tembel ilan etmek kolaydır. Bir öğretmenin emeğini görmeden bütün öğretmenleri suçlamak da kolaydır.
Zor olan, anlamaya çalışmaktır. Zor olan, kendi eksiğini kabul etmektir. Zor olan, yanlış giden bir şeyi düzeltmek için gerçekten emek vermektir.
Eğitim yalnızca sınav kazandırmak değildir. İyi insan yetiştirmektir. Başkasının hakkını gözeten, ailesine saygı duyan, emeğe değer veren, ülkesine ve insanlığa faydalı olmayı isteyen bireyler yetiştirmektir.
Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyurulur:
“Ey iman edenler! Allah'a karşı gelmekten sakının ve herkes yarın için ne hazırladığına baksın.” (Haşr, 59/18)
Bu ayet yalnızca bireysel hayatımıza değil, eğitim anlayışımıza da sorumluluk yükleyen bir hatırlatmadır. Çünkü yarın dediğimiz şey, bugün yetiştirdiğimiz çocukların hayatında şekillenecektir.
Bir öğrencinin kaybettiği zamanı, bir öğretmenin ihmal ettiği dersi, bir velinin görmezden geldiği sorumluluğu, bir yöneticinin ertelediği kararı geri getirmek her zaman mümkün olmayabilir.
Ama hâlâ geç kalmış değiliz.
Cenaze namazını kılmadan önce eğitimi kurtaralım!
Eğitim öldü demek kolay. Öğretim can çekişiyor demek de kolay. Asıl zor olan, bu gidişatı değiştirmek için ayağa kalkmaktır.
Hâlâ öğrencisinin geleceği için kaygılanan öğretmenler var. Hâlâ çocuğunun iyi bir insan olması için çabalayan anne babalar var. Hâlâ öğrenmek isteyen, başarmak isteyen, kendisine uzatılacak bir eli bekleyen gençler var.
Onları görmezden gelmeyelim.
Bir çocuğun gözündeki ışığı söndürmek çok kolay; yeniden yakmak ise sabır, emek ve sevgi ister.
Bugün birbirimizi suçlamak yerine kendimize dönelim. Öğrenciysek çalışalım. Öğretmensek hakkını verelim. Veliysek sahip çıkalım. Yöneticiysek sorumluluğumuzu taşıyalım.
Çünkü mesele yalnızca bir sınavı kazanmak değil; bir insanı, bir nesli, bir geleceği kaybetmemektir.
Bir ülkenin geleceği, bugün yetiştirdiği insanın vicdanında saklıdır.