Biraz gül, biraz düşün… Çünkü Bismil'de hayatın kendisi zaten bir komedi filmi!

Bismil'de sabah, güneşin doğmasıyla değil, birilerinin kepenk açmasıyla başlar. Güneş daha Dicle'nin üzerinden yükselirken çarşının bir ucunda çay bardakları birbirine çarpmaya, diğer ucunda esnafın kepenkleri gıcırdayarak açılmaya başlar. Fırından çıkan sıcak ekmeğin kokusu sokaklara yayılırken, kavurmalı mercimek çorbası yanında kuru soğan limon ile haşır neşir olurken bir de tezgâhlarda sazanlar zıplarken bir köşede sabahın ilk siyaseti, diğer köşede günün ilk dedikodusu çoktan başlamıştır.

Bismil'de herkesin bir telaşı vardır. Kimi işe yetişir, kimi tarlasına, kimi alışverişe… Kimi de hiçbir yere yetişmeyecek olmasına rağmen öyle aceleyle yürür ki gören, sanki memleketin bütün meseleleri onun omuzlarındaymış sanır.

Aslında biraz da öyledir. Çünkü Bismil'de herkesin memleketi kurtarmak gibi gizli bir görevi vardır!

Hele kahvehaneler…

Ah o kahvehaneler! Dört duvar arasına sığdırılmış koca bir dünya. Bir masada ülkenin ekonomisi düzeltilir, diğerinde belediyenin bütün eksikleri sıralanır, bir başka masada dünya siyaseti yeniden şekillendirilir. Futbol konuşulan masaya gelirsek, orada artık bilim, mantık ve istatistik hükümsüzdür.

Çünkü herkes teknik direktördür!

Birisi çayından bir yudum alır, bardağı tabağa bırakır ve tarihe geçecek o cümleyi kurar:

"Ben bu takımı yönetseydim var ya…"

Ve sonra tabii ki çok bilmişliğin verdiği özgüven ile başını sallamasına paha biçilmez.

O anda masadaki diğer beş kişi de aynı düşüncededir. Hatta içlerinden biri, hayatında topa doğru dürüst vurmamış olmasına rağmen taktik tahtasını zihninde hazırlamıştır.

Bismil'de kahvehane sohbetleri öyle kolay bitmez. Çaylar soğur, konular değişir, memleket üç kez kurtarılır ama son sözü yine en köşede oturan amca söyler:

"Ben size söyleyeyim, bu işin sonu iyi değil!"

Neyin sonu, neden iyi değil, kimse sormaz. Çünkü o amcanın otuz yıllık tecrübesi vardır!

Bismil'de insanın kendisini anlatmasına gerek yoktur. Mahalle zaten biyografisini yazmıştır. Kimin kiminle akraba olduğu, kimin kime küstüğü, kimin oğlunun nerede çalıştığı, kimin kızının hangi üniversiteyi kazandığı, kimin arabasını sattığı… Hangi köylü tarlasına ne ekmiştir? Kime Ne kadar elektrik parası geldiği, ne kadar borcu olduğu hepsi hafızalarda kayıtlıdır.

Google bile Bismil'de bu kadar ayrıntılı çalışamaz!


Bismil çarşısında alışveriş yapmak, yalnızca para verip mal almak değildir. Önce bir hâl hatır sorulur, sonra memleket konuşulur, ardından ailelerin durumu öğrenilir.

Dükkâna girersin:

"Selamünaleyküm abi."

"Aleykümselam abi, hoş geldin. Nasılsın, iyi misin?

"İyiyiz abi, sen nasılsın?"

"Elhamdülillah. Ne yapalım, hayat işte…"

Daha alışveriş başlamadan hayatın muhasebesi yapılmıştır.

Sonra fiyat sorulur:

"Abi bunun fiyatı ne kadar?"

Esnaf fiyatı söyler. Müşteri bir süre ürüne bakar, sonra esnafın gözlerinin içine:

"Abi, sen beni tanımıyorsun galiba!"

Esnaf da hiç beklemeden:

"Tanıyorum da sen kendini tanımıyorsun!"

Pazarlık başlar. Beş dakika sonra iki taraf da birbirinin ne kadar haklı olduğunu anlatmaktadır. On dakika sonra çay gelir. On beş dakika sonra konu siyasete geçer.

Müşteri dükkândan alışveriş yapmadan çıkar ama esnafla dostluğu bir seviye yükselmiştir.

Bir de tabi düğünler var...

Bismil'de düğün varsa mahallede hayat durur. Davulun ve sazın sesi uzaktan duyuldu mu, insanın ayakları kendiliğinden ritim tutmaya başlar.

Düğün alanında herkesin ayrı bir karakteri vardır.

Halayın başındaki genç, kendisini olimpiyat finalinde sanır. Ortadaki amca, yılların birikimiyle adımlarını ağır ağır atar. En arkadaki teyze ise bütün halayı tek başına yönetebilecek bir enerjiye sahiptir.

Mikrofonu eline alıp zılgıt çeken teyzeler veeee bir de düğünlerde sahneye çıkıp mikrofonu eline alan konuşmacılar vardır.

Başlangıç gayet mütevazıdır:

"Öncelikle bu güzel günde bizleri yalnız bırakmayan herkese teşekkür ediyorum."

Sonra damadın ailesine, gelinin ailesine, uzaktaki akrabalara, komşulara, arkadaşlara selamlar gider.

Konuşma uzadıkça davulcu bile yorulur. Düğüne gelen misafirler birbirine bakar:

"Acaba nikâh mı kıyılacak, yoksa kongre mi yapılacak?"

Misafirlikler ...

Bismil'in kapısını çalan misafir, yalnızca bir eve değil, koca bir gönül sofrasına girmiş demektir.

Ev sahibi sorar:

"Bir çay içer misin?"

Misafir, nezaketen:

"Yok, zahmet olmasın."

İşte en büyük hata burada yapılır!

Çay gelir. Yanına bir şeyler gelir. Ardından yemek hazırlanır. Misafir saate bakıp kalkmak ister:

"Biz artık müsaadenizi isteyelim."

Ev sahibi hemen karşılık verir:

"Daha yeni geldin loo, nereye gidiyorsun?"

Misafir üç saat önce gelmiştir. Ama Bismil'de misafirlik saati diye bir kavram yoktur. Misafir kalkmaya karar verdiğinde bile ev sahibiyle arasında diplomatik görüşmeler başlar.

Sonunda kapıya kadar uğurlanır, kapıda bir çay daha teklif edilir.

Misafir artık eve değil, doğrudan akşam yemeğine geç kalmıştır çoktan.

Velhasıl...

İşin komik tarafı kadar düşündüren tarafı da var.

Bismil'i herkes sever. Herkes memleketin gelişmesini ister. Herkes daha güzel yollar, daha iyi eğitim, daha fazla yatırım, daha güçlü bir sosyal hayat hayal eder.

Ama iş bir araya gelip ortak bir iş yapmaya gelince işler biraz karışır.

Birisi çıkar:
"Artık birlik olmalıyız!"

Herkes:
"Kesinlikle!"

Bir başkası:
"Gençlere sahip çıkmalıyız!"

Herkes:
"Çok doğru!"

Diğeri:
"Memleket için bir proje hazırlayalım!"

Herkes:
"Harika fikir!"

Sonra herkes dağılır.

Ardından..

"Birlik ve beraberlik içinde güzel bir toplantı gerçekleştirdik."

Ertesi gün aynı kişiler birbirine sorar:

"Şimdi ne yapıyoruz?"

İşte tam burada Bismil'in trajikomik gerçeği ortaya çıkar. Konuşmakta çok iyiyiz, fikir üretmekte de fena değiliz. Ama bazen bir adım atmak için on kişinin birbirine bakmasını bekliyoruz.

Oysa bu memleketin ihtiyacı olan şey, birbirimizin kusurunu aramak değil, birbirimizin eksiğini tamamlamaktır.

Bismil böyledir işte…

Bazen bir kahvehane sohbetinde bütün dünyayı değiştirir, bazen bir düğünde sabaha kadar halay çeker, bazen bir esnafın dükkânında bir saat oturup hiçbir şey almadan çıkarsın.

Bazen bir haberin doğruluğunu öğrenmek için beş kişiye sormak zorunda kalırsın. Bazen de memleketin en ciddi meselesini konuşurken öyle bir fıkra anlatılır ki herkes kahkahaya boğulur.

Ama bütün bunların altında kocaman bir sevgi vardır.

Gurbette yaşayan Bismilli, memleketin adını duyunca bir an durur. Gözünün önüne çocukluğu, sokakları, arkadaşları, akrabaları, Dicle'nin kıyısı, çarşının telaşı gelir.

Çünkü Bismil yalnızca doğduğumuz yer değil, hatıralarımızın adresidir.

Bir de şunu söylemeden geçmeyelim:

Bismilli olmak bir ayrıcalıktır. Çünkü başka yerde insanın yalnızca komşusu vardır; Bismil'de ise komşunun komşusunun eniştesi bile seni tanır!

Yeter ki bu güzel memleketin insanı birbirine sahip çıksın. Birbirini küçültmek yerine büyütsün. Kişisel hesapları bir kenara bırakıp ortak geleceğe odaklansın.

Çünkü Bismil'in en büyük zenginliği toprağı kadar insanıdır.

Ve son bir tavsiye:

Bu yazıyı okuduktan sonra kimse üzerine alınmasın. Çünkü yazıda anlatılan kişi tek bir Bismilli değil; hepimizin birazından oluşan meşhur Bismil karakteridir!

Bismil'de hayat böyle: Bir yanımız kahkaha, bir yanımız hasret, bir yanımız memleket sevdası…

Selam olsun Bismil'in sokaklarında büyüyenlere, gurbette memleket kokusunu arayanlara ve Bismil'i daha güzel yarınlara taşımak isteyen herkese.

Mehmet Sebih Altun
Gazeteci – Yazar – Sivil Toplum Aktivisti