2025 YILI TÜRKİYE’DE BİTKİSEL ÜRETİMDE DEKAR BAŞINA GİDER-GELİR ANALİZİ VE TARIM DESTEKLERİNİN ETKİNLİĞİ
2025 yılı bitkisel üretim sezonu tamamlanırken, ülkemizdeki temel tarla ürünlerinde dekar başına maliyet, gelir ve devlet desteklerinin bu maliyetleri ne ölçüde karşıladığına ilişkin güncel verileri bilimsel bir çerçevede değerlendirmek istiyorum.
Aşağıdaki tablo, Türkiye’nin dört ana stratejik ürününde (buğday, dane mısır, ayçiçeği ve pamuk) 2025 yılı ortalama üretim koşullarına göre hesaplanmış dekar başına gider, gelir ve tarımsal destek miktarlarını içermektedir. Veriler; Tarım ve Orman Bakanlığı kayıtları, TÜİK 2025 girdi fiyat endeksleri, TMO alım fiyatları, Ziraat Odaları saha anketleri ve kendi ölçüm istasyonlarımızdan elde edilen 2025 verim ortalamalarına dayanmaktadır.
|
Ürün |
Ortalama Verim (kg/dekar) |
2025 TMO/ Piyasa Satış Fiyatı (TL/kg) |
Dekar Başına Brüt Gelir (TL) |
Dekar Başına Toplam Üretim Gideri (TL) |
Mazot+Gübre+ İlaç+İşçilik diğer giderler (TL) |
Dekar Başına Alınan Destek (TL) |
Destek/ Toplam Gider Oranı (%) |
|
Buğday (kıyı + iç) |
340 |
13,50 |
4.590 |
4.280 |
4.280 |
317 (244 × 1,30 katsayı) |
7,41 |
|
Dane Mısır |
1.180 |
11,30 |
13.334 |
11.340 |
11.340 |
317 (hububat kategorisi) |
2,80 |
|
Ayçiçeği |
295 |
23,40 |
6.903 |
3.210 |
3.210 |
366 (244 × 1,50 katsayı) |
11,40 |
|
Pamuk (kütlü) |
485 |
22,80 |
11.058 |
5.380 |
5.380 |
549 (244 × 2,25 katsayı) |
10,20 |
Hesaplama Notları (2025 fiyatlarıyla):
- Mazot: 44,8 TL/lt
- DAP gübre: 1.180 TL/50 kg torba
- ÜRE gübre: 980 TL/50 kg torba
- Sulama elektriği: 2,85 TL/kWh (gece tarifesi ağırlıklı)
- İşçilik: günlük yevmiye 750–850 TL aralığı
- Dekar başına destekler: 2025 Türkiye Tarım Havzaları Üretim ve Destekleme Modeli esas alınarak hesaplanmıştır (Temel destek 244 TL/dekar + ürün katsayıları).
Değerlendirme
1. Desteklerin giderleri karşılama oranı en yüksek ayçiçeğinde %11,4, en düşük dane mısırda %2,8’dir. Ortalama dört ürün için bu oran %7,96’dır.
2. 2025’te girdi fiyatlarındaki artış (mazot %68, DAP gübre %72, ÜRE %61, sulama elektriği %84) destek miktarındaki artıştan (2024’e göre sadece %28) çok daha hızlı gerçekleşmiştir.
3. Dekar başına net karlılık buğdayda 310 TL, ayçiçeğinde 3.693 TL, pamukta 5.678 TL iken, dane mısırda 1.994 TL olarak hesaplanmıştır. Mısırın yüksek sulama maliyeti karmarjını ciddi şekilde baskılamaktadır.
4. Desteklerin mevcut seviyesi, üretim maliyetlerindeki enflasyonist baskıyı absorbe etmekte yetersiz kalmaktadır. Özellikle sulu tarım yapan üreticiler için elektrik ve mazot giderlerindeki artış, destek artışını tamamen nötrlemiştir.
Sonuç ve Teknik Öneriler
- Mevcut destek sistemi, üretim maliyetlerinin %10’unun altında kaldığı için “gelir tamamlayıcı” olmaktan uzaklaşmış, “sembolik” bir nitelik kazanmıştır.
- Girdi maliyetlerini düşürmek için mazot ve gübrede ÖTV-KDV istisnası genişletilebilir, sulama elektriğinde tarımsal sulama tarifesi yeniden %40–50 indirimle tanımlanabilir.
- Ürün bazlı fark ödemelerinin (prim) enflasyona endeksli ve hasat öncesi açıklanması, üreticinin planlama kapasitesini artıracaktır.
- Dekar başına destek miktarının en az 750–800 TL bandına çekilmesi, mevcut maliyet yapısında desteklerin giderleri karşılama oranını %18–22 seviyesine çıkarabilecektir.
Tarım, bir ülkenin gıda güvenliğinin ve kırsal ekonomisinin temel taşıdır. Bilimsel veriler ışığında, destek politikalarının maliyet enflasyonuna paralel olarak güncellenmesi, sürdürülebilir bitkisel üretimin devamı için zaruri görünmektedir.
Mahsun ECE
Ziraat Müh. & Proje Uzmanı
A-Prom Danışmanlık ve Mühendislik
