Çölyak Hastalığı, glutende bulunan iki ana protein olan glütenin ve gliadinin sindirilememesi sonucu, gliadinin bağırsak mukozasına zarar veren bir bağışıklık tepkisine neden olduğu kronik, kalıtsal bağırsak hastalığıdır.
Alınan gıda, ince bağırsakta bileşenlerine ayrıştırılıp bağırsak mukozası üzerinden kana karışır. Vücudumuzun yeterince gıda alabilmesi, ince bağırsakta çok sayıda bulunan ve villus çıkıntıları olarak adlandırılan kıvrımlar tarafından sağlanır. Çölyak Hastaları, glutenli yiyecekler tükettiklerinde bağırsak mukozasında alerji nedeniyle villus çıkıntıları ve kıvrımları tahrip olarak azalır ve küçülürler. Böylece bağırsak yüz ölçümü gittikçe azalır ve alınan gıdalar emilemez hâle gelir. Bu durumun sonucunda beslenme yetersizliği, ardından da hastalık belirtileri ortaya çıkar.
Çölyak Hastalığının Belirtileri Nelerdir?
Karın Bölgesinde öne doğru şişkinlik, yaşa göre kilo azlığı, kas zayıflığı, kansızlık, dışkıda anormallik, büyük tuvalet ihtiyacı artması, kusma, bezginlik, iştahsızlık, büyüme geriliği, ağız içinde oluşan aftlar, iştahsızlık, gaz şikâyetleri, eklem ve kemik ağrıları, aşırı sinirlilik ve ciltte kaşıntılı döküntülerdir.
Çölyak Hastalığı Tanısının Konulması
Çölyak belirtilerinden biri ya da birkaçı varsa mutlaka gastroenteroloji veya endokrinoloji bölümlerine başvurulmalıdır. Çölyak hastalığı teşhisini koymak için doktor tarafından kanda glutene karşı antikor seviyesini ölçen testler (antigliadin antikorları, endomisyum antikorları transglutaminaz antikorları) istenir. Eğer bu antikorlardan en az birisi pozitif olursa ince bağırsaktan biyopsi alınarak çıkan sonuca göre hastalığın tanısı konur.
Çölyak Hastalığının Tedavisi
Çölyak hastalığının tek tedavisi, glutensiz sıkı bir diyettir. Çölyak hastaları, hayatları boyunca buğday, arpa, çavdar yulaf gibi gluten içeren gıdalardan uzak bir beslenme alışkanlığı elde etmelidir. Çölyak hastaları, çok az miktarda gluteninin bile zarar verebileceğini göz önünde bulundurmalı satın aldıkları ürünlerin içeriklerine dikkat etmelidir. Çölyak hastaları glutensiz diyeti sıkı bir şekilde uygularsa düzleşen ince bağırsak yüzeyi normal şeklini ve işlevini tekrar kazanır.
Gluten İçeren Başlıca Besinler
Ham maddesi buğday, arpa, yulaf ve çavdar olan besinlerin tamamı gluten içerir. Hamur ürünlerinde; ekmek, simit, lavaş ve pide… Kek ve pasta ürünlerinde, işlenmiş et, cips ve patates kızartmasında, işlenmiş ve soslu kuruyemişlerde, bulgur, kuskus ve makarnalarda, bazı salata soslarında gluten bulunur.
Gluten İçermeyen Başlıca Besinler
Tüm sebzeler, tüm meyveler, tüm bakliyatlar, tüm katkısız katı ve sıvı yağlar, yumurta, bal, reçel, zeytin, et, balık, tavuk, (bu ürünler katkılı olmadıkları gibi daha önce unla kızartılmış bir yağda kızartılıp işleme tabi tutulmamalıdır), Una batırılmamış konserve çeşitleri, mısır, pirinç, patates gibi besinler, kestane unu, nohut unu, soya unu, üzüm çekirdeği unu ve evde çekilmiş güvenli baharatlar.
Çölyak Hastalarının Tüketmemesi Gereken Besinler
*Buğday, arpa, çavdar ve yulaf gibi hububat ve işlenmiş bazı ürünler,
*Galeta unu ile kızartılmış tavuk, balık gibi et ürünleri,
*Malt kullanılan içecekler,
*Gluten içeren hazır çorbalar, köfte, pane harçları gibi hazır çeşniler
*Sirke, çikolata, puding, sakız, ketçap, mayonez, dondurma gibi gıdaların gluten içerenleri,
*Tuzlu, soslu kuruyemişler, glutenle yapıştırıldığı için yasaktır. Ancak bunların glutenle işlem görmemiş hali, gluten içermeyen kuruyemişler tüketilebilir.
