Diyarbakır’ın Bismil ilçesinde yer alan Ziyaret Tepe Höyüğü’ndeki kazılar 2000 yılında başladı ve 12 sezon sürdü. Tepe beldesinde, Dicle nehri üzerinde yer alan kalıntılar, 30 metre yüksekliğinde bir merkezi höyük ile çevresinde 300 dönüm alanda.
Höyükte yapılan çalışmalar sonunda 300 yıl boyunca gelişen büyük bir eyalet sermayesini gösteren yapısal ve eser kalıntıları ortaya çıkarıldı. Söz konusu tabletin bulunduğu yönetim kompleksi yapısı, çivi yazısı tabletler için olağanüstü bir arşiv oluşturdu. Kompleksin odalarının zeminlerinde, parçalar halinde 27 çiviyazılı tablet bulundu. “Tabletlerin içeriklerinde tahıl hareketleri, köle ödünç listeleri, personel listeleri, insanların yeniden yerleşimi ve askeri memurların sayısı ve onların tarımsal varlıklarını gösteren listeler sayılabilir.” Ancak tabletlerin çoğunda, uzaktaki çiftliklere teslimatlar, borçlar ve ödemeler gibi arpaların alım satım işlemleri yer alıyor. Bu tabletler, MÖ 614 ila MÖ 611 yılları arasına, yani Ninova’nın çöküşü dönemine tarihleniyor. Ninova, Dicle Nehri’nin doğu kıyısında bulunan ve bir dönem Asur imparatorluğunun başkentliğini yapan bir şehirdi
Dr. Timothy Matney, Akron Üniversitesi, ABD
Ziyaret Tepe’deki altıncı mevsim kazı çalışmaları Temmuz-Eylül 2002 tarihlerinde Akron (Amerika), Cambridge (İngiltere), Münih (Almanya) ve Helsinki (Finlandiya) Üniversiteleri’nden oluşan uluslararası bir ekip tarafından gerçekleştirildi.
Kazı dört alanda (A, E, G ve J alanları) yapılmıştır.
Kazılar, Diyarbakır Müzesi ve Müdürü tarafından desteklenmiş ve bütün çalışmalar Diyarbakır TAÇDAM ofisinin işbirliği sayesinde gerçekleşmiştir. Ziyaret Tepe, Dicle Nehri’nin sağ (güney) kıyısında, günümüzde Batman ve Diyarbakır şehirlerinden eşit uzaklıkta yer almaktadır. Bismil’in Tepe mahallesinden yer almaktadır.
A Alanı:
A alanı yukarı höyüğün doğu kenarında yer almaktadır. Bu alandaki önemli buluntu Geç Assur dönemine ait saray olduğu sanılan büyük bir kerpiç yapıdır. Bu yapının duvarları geniş (1.5 m. genişliğinde) ve düzgün yapılmıştır; kesinlikle kamuya ait önemli bir bina olmalıdır. Binanın yapımında önce A alanının tamamı düzeltilmiş ve büyük kerpiç bir platform yapılmıştır. 2002’de höyüğün kenarından en az 1.5 m.lik kerpiç platformun kalınlığının yer yer daha kalın olduğunu gösteren bir bölüm keşfedilmiştir
Yapı oldukça uzun bir süre kullanılmıştır.
E Alanı:
E alanı da yukarı höyüğün doğu kenarında, höyüğün kuzeydoğu köşesi yakınında yer almaktadır. E alanı höyüğün tepesinden ovanın şimdiki seviyesinin sadece 5 m. üzerine kadar uzanan uzun bir basamak açmadır. 2002 yılı çalışmaları yukarı höyüğün alt kısımlarında Erken Tunç Çağı’na (İ.Ö. 3000 - 2000) tarihlenen uzun bir tabakalanma silsilesini ortaya çıkarmıştır. Özellikle Erken Tunç Çağı’na tarihlenen “Piedmont Stili” sırlı sabuntaşı silindirik mühür ve “Metalik Mal” parçaları bu tabakalara aitttir.
G Alanı:
G alanı aşağı şehrin güney kısmında yer almaktadır. 2002’de Geç Assur Dönemi’nin en erken dönemine (İ.Ö. 900 – 600) ait 300 m2 lik mimari alan, Bu kareler haçlar, başlıca fildişleri ve gül şeklinde rozet şekilleri ile süslenmiş farklı karelerden mozaik bir dama tahtası oluşturur. G alanının doğu kısmında doğudan batıya 15 m. uzunluğunda ve kuzeyden güneye uzanan büyük bir parça mozaik bulunmuştur. G alanının en batı kısmında ikinci bir mozaik döşemenin küçük bir köşesi bulunmuştur. Bazıları 2 m yükseklikte olan büyük pithos, depolama küplerinin kırılmış parçalarının bulunduğu uzun kiler mekanları bu çakıllı avluyu çevrelemektedir.
Bu odalardan ikisi pişmemiş Geç Assur çivi yazılı tabletler için önemli bir arşivdir. Assur İmparatorluğu’na (İ.Ö. 620 – 610) tarihlenen toplam 21 tam veya yarım tablet bulunmaktadır. Arşivler buranın İmparatorluk Assur Devleti’ne ait vergi toplama merkezi veya tahıl depolama istasyonu olduğunu göstermektedir. Çoğu yazılı metin, tahılların dağıtımı ve şehirdeki kişilerle yapılan kontrat ve kişilerin borçlarıyla ilgilidir. Bazı metinler de şehrin kurumlarına ilişkin bilgi vermekte, Ziyaret Tepe’nin Geç Assur Dönemi’nde antik Tushhan olduğuna dair belgeler bulunmaktadır. Tabletlerle ilgili diğer önemli buluntular hesaplamalar için kullanılan yedi adet pişirilmiş kil sikkedir: dört “kuş-şekilli” sikke, bir yıldız sikke, bir kare sikke ve bir yuvarlak sikke.
J Alanı:
J alanı aşağı şehrin güneybatı köşesinde, yerleşimin batı kısmına yakın yer almaktadır. J alanında 225 m2 kazılmıştır. Burası çok dayanıklı olmayan bir hayvan barınağı veya başka bir küçük yapı olarak kullanılmaktaydı. Duvarlar modern tarım için sürülerek çok tahrip edilmiş; bu da çok sayıda çatı kiremitini ortaya çıkarmıştır. Yapının planı belirsizdir. Ancak, zeminle ilişkisi iyi olmayan iki dörtgen odayı belirleyen bir dizi 12 duvar parçası bulunmaktadır.
