Ortaçağ'ın ünlü yazarı Prokopios kenti, bir kale-kent olarak Margdis diye anıyordu. Daha sonraki dönem Bizans yazarlarına göre, kentin adı Mardes'ti. Diğer kaynaklara göre Persler Marde, Ermeniler Mardi, demişlerdi. Çoğu kaynaklarda; Mardin'in gerçek adı “Merdin” diye geçer.
Mardin'de gezilecek yerler arasında birçok mekânın bulunmasıyla her yıl binlerce kişi tarafından büyük ilgi görüyor.
Mardin'de gezilecek yerler arasında; Dara Antik Kenti, Nusaybin Beyazsu çayı, Nusaybin Zeynel Abidin Cami ve türbesi, Savur Yeşilsu, Nusaybin Mor Yakup Kilisesi, Mardin Meryem Ana Kilisesi, Midyat tarihi yerleri, Midyat Alabalık, Mardin Ulu Cami, Mardin Şeyh Çabuk Cami, Mardin Zinciriye Medresesi, Mardin Tarihi Kapalı Çarşısı, Kasımiye Medresesi gelmektedir.
Mardin şehir merkezine 30 kilometre uzaklıktaki Dara Köyünde bulunan Antik Kent, yazın gelişiyle birlikte ziyaretçi akınına uğruyor. Doğu Roma İmparatorluğunun, sınırını Sasanilere karşı korumak amacıyla kurduğu Dara Antik Kentteki kilise, saray, çarşı, zindan, kaya mezarlar, sarnıçlar, tophane ve su bendi kalıntıları ilgi çekiyor.
Geçmişi 2300 yıllara dayanan bölgenin saklı hazinelerinden biri konumundaki antik kent Dara'da kazılar sürdükçe, tarihi yapılar ve eserler de gün yüzüne çıkıyor. 33 yıldan beri bilimsel kazı ve araştırmaların yapıldığı Dara Antik Kenti, Doğu Roma İmparatorluğu tarafından Perslere karşı savaşlarda askeri üs olarak yapılan ve ismini Pers Kralı Darius'tan alıyor.
Beyazsu:
Beyazsu, Midyat’ın güneyinde kalan plato ve tepelerin eteğinden kaynağını alan Beyazsu Deresi bir vadi içerisinde Nusaybin’e doğru akar. Mardin ve diğer ilçelerin içme suyu da Beyazsu kaynağından temin edilmektedir.
Beyazsu Irmağı üzerinde kurulu balıkçı lokantaları gelen ziyaretçilere Beyazsu’dan avlamış oldukları balıkları sunar. Geleneksel tahtlar şeklinde yapılmış masaları ve şark köşesi tarzında derenin üzerine kurulmuş oturma yerleri ile balıkçı lokantaları yöreye özgü bir görünüm sergilerler.
Nusaybin Zeynel Abidin Cami ve türbesi:
Nusaybin ilçesi merkez Zeynel Abidin Camii Külliyesi ile ilgili Müze arşivinde yapılan incelemede, Camiinin 1991 yılında kültür varlığı olarak tescil edilerek koruma altına alındığı anlaşılmıştır. Zeynel Abidin Camii Külliyesi: Cami, minare, iki türbe: Zeynel Abidin ve onun kız kardeşi Sitti Zeynep Türbeleri, şadırvan, medrese odaları, mezarlık alanı ve yeni abdesthane yapılarından müteşekkildir.
Zinciriye Medresesi:
Sultan İsa Medresesi Mardin’de hüküm süren son Artuklu Sultanı Melik Necmettin İsa bin Muzaffer Davud bin El Melik Salih tarafından 1385 yılında yaptırılmıştır. İlk defa Mardin’de görülen Timur ve ordusu ile savaşmış olan Melik Necmeddin İsa bir süre bu medresede hapsedilmiştir. Halk arasında Zinciriye Medresesi diye de anılan Sultan İsa Medresesi, doğu ve batı uçlarındaki dilimli kubbeleri ve doğu tarafına rastlayan yüksek anıtsal portalı ile çok uzaklardan bile dikkati çeker.
Kasımiye Medresesi:
Günümüze kadar mükemmel yapısıyla ayakta kalabilen medresenin yapımına Artuklu Dönemi’nde başlanmış ve Akkoyunlu Hükümdarı Cihangiroğlu Kasım Padişah döneminde 1457-1502 yıllarında tamamlanmıştır.
Mor Yakup Kilisesi
Mor Yakup Manastırı MS 419’da Aziz Yakup (Mor Yakup) adına inşa edilir. Mor Yakup MS 330 yılında Mısır’da doğmuş ve İskenderiye’de küçük bir manastırda rahip olmuştur. Mısır’dan deniz yoluyla Tarsus’a oradan da Diyarbakır’a gelir. Daha sonra Turabdin’deki Şiluh (Salıh) köyüne yerleşir.
Meryem Ana Kilisesi:
Cumhuriyet Meydanında bulunan Meryem Ana Kilisesi, Süryani Katolik Cemaati'ne aittir. 1986 yılında Antakya Patriği İgnatios Antuhan Semheri tarafından yaptırılan kilisede kemer, yuvarlak taş sütunlar ve avluda korkuluklar yer alır. Patrikhane ise 1895 yılında inşa ettirilmiştir. 1988 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı'na devredilen patrikhane, restore edilerek 1995 yılından itibaren müze olarak kullanılmaktadır. Patriğin oturma yeri ile İncil vaiz yeri, üzüm salkımlı motiflerle süslenmiştir.
Mardin Tarihi Kapalı Çarşısı (Kayseriye pasajı):
Mardin, otantik çarşıları ile de ziyaretçilerine farklı alternatifler sunuyor. Mardin Birinci Cadde’yi de içine alan eski çarşı, otantik havası ile sizleri geçmişe götürüyor.
Savur Yeşilsu:
Mardin’in Savur ilçe merkezine yaklaşık 5 kilometre uzaklıkta yer alan, özellikle hafta sonları ziyaretçilerin büyük ilgi gösterdiği mesire alanındaki sosyal tesisler, kavurucu sıcaklardan bunalan vatandaşların rotasında yerini alıyor. Vatandaşlar, soğuk su üzerine kurulan çardaklarda dinlenerek doğanın keyfini çıkarıyor.
Mardin Ulu Cami:
Artuklu Dönemi mimari örneklerinden, dilimli kubbesi ve minaresiyle Mardin’in sembolü olan Mardin Ulu Cami kayıtlara göre iki minareli inşa edilmiştir. Caminin bugün mevcut olan tek minaresinin kare kaidesindeki yazıt, yapım tarihini 1176 olarak vermektedir, fakat bugünkü minare 1888/1889 yıllarında yeni ve elektik bir üslupla yapılmıştır.
Şeyh Çabuk Cami:
Ana mekân, enine uzun iki beşik tonozla örtülü neften oluşmaktadır. Güney tarafında bulunan çapraz tonozla örtülmüş mekânın türbe ya da zikir yeri olması muhtemeldir. Ayrıca cami ortasında Peygamber Efendimiz Aleyhisselam'ın postacısı olan Abdullah Enes El Cüheyni'nin mezarı bulunmaktadır.
